Σε πρόσφατες προτάσεις του επί των υποθέσεων C-293/12 και
C-594/12, Digital Rights Ireland Seitlinger κ.λπ., ο γενικός εισαγγελέας στο
Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Pedro Cruz Villalón, υποστήριξε ότι η οδηγία
2006/24/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου
2006, για τη διατήρηση δεδομένων που παράγονται ή υποβάλλονται σε επεξεργασία
σε συνάρτηση με την παροχή διαθεσίμων στο κοινό υπηρεσιών ηλεκτρονικών
επικοινωνιών ή δημοσίων δικτύων επικοινωνιών, είναι στο σύνολό της μη συμβατή
με την επιταγή που απορρέει από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά την οποία κάθε περιορισμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων
πρέπει να προβλέπεται από τον νόμο.
Κατά τον γενικό εισαγγελέα, η οδηγία συνιστά κατάφωρη
επέμβαση στο δικαίωμα προστασίας της ιδιωτικής ζωής, καθώς επιβάλλει στους
παρόχους υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών υποχρέωση συλλογής και διατηρήσεως
δεδομένων κινήσεως και θέσεως των ηλεκτρονικών επικοινωνιών.
Ο γενικός εισαγγελέας τονίζει, συναφώς, ότι η αξιοποίηση των
δεδομένων αυτών καθιστά δυνατή την πιστή και εξαντλητική καταγραφή ενός
σημαντικού τμήματος της συμπεριφοράς ενός προσώπου, που εμπίπτει αυστηρά στη
σφαίρα της ιδιωτικής ζωής του, ή ακόμη και την πλήρη και πιστή καταγραφή του
συνόλου της ταυτότητάς του. Επίσης, αυξάνεται ο κίνδυνος τα διατηρούμενα δεδομένα
να χρησιμοποιηθούν κατά τρόπο παράνομο, που να συνιστά πλήγμα για την ιδιωτική ζωή
ή, γενικά, κατά τρόπο απατηλό ή κακόβουλο. Συγκεκριμένα, τα δεδομένα δεν
διατηρούνται από τις δημόσιες αρχές ή, έστω, υπό τον άμεσο έλεγχό τους, αλλά
από τους ίδιους τους παρόχους υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Επιπλέον, η
οδηγία δεν προβλέπει ότι τα δεδομένα πρέπει να διατηρούνται στο έδαφος κράτους
μέλους. Επομένως, καθίσταται δυνατή η αποθήκευση των δεδομένων αυτών σε μη
προκαθορισμένες τοποθεσίες του κυβερνοχώρου.
Δεδομένης της κατάφωρης αυτής επεμβάσεως, ο νομοθέτης θα
έπρεπε, καταρχάς, να ορίσει τις θεμελιώδεις αρχές βάσει των οποίων πρέπει να
καθοριστούν οι ελάχιστες εγγυήσεις σχετικά με την πρόσβαση στα συλλεγόμενα και
διατηρούμενα δεδομένα και την αξιοποίησή τους.
Ωστόσο, η οδηγία αναθέτει στα κράτη μέλη τον καθορισμό και τη
θέσπιση των εγγυήσεων αυτών. Κατά συνέπεια, η οδηγία δεν τηρεί την επιταγή του
Χάρτη ότι κάθε περιορισμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων πρέπει να προβλέπεται από
τον νόμο. Συγκεκριμένα, η προϋπόθεση αυτή δεν έχει τυπικό μόνο χαρακτήρα.
Επομένως, ο νομοθέτης της Ένωσης, όταν θεσπίζει, όπως στην περίπτωση της
οδηγίας σχετικά με τη διατήρηση των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, πράξη με
την οποία επιβάλλονται υποχρεώσεις που συνιστούν κατάφωρη επέμβαση στην άσκηση
θεμελιωδών δικαιωμάτων από τους πολίτες της Ένωσης, οφείλει να αναλαμβάνει την
ευθύνη που του αναλογεί, καθορίζοντας τουλάχιστον τις αρχές που πρέπει να
διέπουν τον καθορισμό, τη θέσπιση και την εφαρμογή των εγγυήσεων αυτών, καθώς
και τον έλεγχο της τηρήσεώς τους. Ο καθορισμός των εγγυήσεων παρέχει, συνεπώς,
τη δυνατότητα εκτιμήσεως των συνεπειών της επεμβάσεως αυτής στην άσκηση
θεμελιώδους δικαιώματος και, ως εκ τούτου, αποτελεί το κριτήριο βάσει του
οποίου εξετάζεται το κύρος της έναντι των Συνθηκών.
Ο γενικός εισαγγελέας P. Cruz Villalón διατυπώνει, περαιτέρω,
την άποψη ότι η οδηγία σχετικά με τη διατήρηση των δεδομένων προσωπικού
χαρακτήρα δεν είναι συμβατή με την αρχή τη αναλογικότητας, διότι υποχρεώνει τα
κράτη μέλη να εξασφαλίζουν τη διατήρηση των δεδομένων επί χρονικό διάστημα η
μέγιστη διάρκεια του οποίου ορίζεται στα δύο έτη. Ο γενικός εισαγγελέας
υποστηρίζει ότι η οδηγία αυτή επιδιώκει έναν απολύτως θεμιτό απώτερο σκοπό,
δηλαδή την εξασφάλιση της διαθεσιμότητας των συλλεγόμενων και διατηρούμενων δεδομένων,
με σκοπό τη διερεύνηση, διαπίστωση και δίωξη σοβαρών ποινικών αδικημάτων, και μπορεί
να θεωρηθεί μέτρο πρόσφορο και, με την επιφύλαξη των εγγυήσεων που θα έπρεπε να
περιέχει, αναγκαίο για την επίτευξη του απώτερου αυτού σκοπού.
Ωστόσο, ο γενικός εισαγγελέας δεν εντόπισε, στις απόψεις που
προβλήθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου υπέρ του εύλογου χαρακτήρα της διατηρήσεως
των δεδομένων, κανένα στοιχείο που να δικαιολογεί επαρκώς τον καθορισμό, από τα
κράτη μέλη, της διάρκειας διατηρήσεως των δεδομένων επί χρονικό διάστημα μεγαλύτερο
του έτους.
Εν τέλει, πάντως, ο γενικός εισαγγελέας, κατόπιν σταθμίσεως
των αλληλοσυγκρουόμενων συμφερόντων, πρότεινε την αναστολή των συνεπειών της
διαπιστωθείσας ελλείψεως κύρους της οδηγίας, προκειμένου ο νομοθέτης της Ένωσης
να λάβει, εντός ευλόγου χρόνου, τα απαιτούμενα μέτρα για τη θεραπεία της
ελλείψεως αυτής. Αναμένεται πλέον η σχετική κρίση εκ μέρους του Δικαστηρίου της
Ευρωπαϊκής Ένωσης.
ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS:
Το πλήρες
κείμενο των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα:
