BLOGS Ή ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ: Η ΝΕΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ

Συμπληρώθηκαν κιόλας 25 χρόνια από τη γέννηση του Ίντερνετ, από τότε δηλαδή που ο προγραμματιστής Βίντον Σερφ δημιούργησε ένα ειδικό πρωτόκολλο επικοινωνίας (Internet Protocol, IP), επιτρέποντας την δικτύωση των επιμέρους δικτύων (Interconnected Networks, InterNet). Έκτοτε το διαδίκτυο δεν έπαψε να εξελίσσεται και να προσφέρει διαρκώς καινούριες δυνατότητες στους χρήστες του. Μετά τις ανταλλαγές ηλεκτρονικών μηνυμάτων, τις συζητήσεις σε πραγματικό χρόνο, την ηλεκτρονική τραπεζική, το ηλεκτρονικό εμπόριο, τις αχανείς βάσεις δεδομένων, την απευθείας ανταλλαγή κάθε είδους αρχείων και την ιντερνετική τηλεφωνία, η πιο επίκαιρη και ταχύτερα εξελισσόμενη υπηρεσία του διαδικτύου είναι τα λεγόμενα «blogs», που στα ελληνικά αποδίδονται με το νεολογισμό «ιστολόγια».

Περί τίνος πρόκειται ?

Το blog προέρχεται από τη σύντμηση των λέξεων «web log» και χαρακτηρίζει μια ιστοσελίδα, η οποία στη δομή της θυμίζει ημερολόγιο: συμπληρώνεται και ενημερώνεται συχνά, τηρείται από ένα άτομο, καταγράφει συναισθήματα, προσωπικές απόψεις και υποκειμενικές κρίσεις για ζητήματα της καθημερινότητας. Αυτό το «ηλεκτρονικό ημερολόγιο» όμως δεν είναι αυστηρά προσωπικό, δημοσιοποιείται μέσω του διαδικτύου και δίνει τη δυνατότητα σε κάθε χρήστη όχι μόνο να το διαβάσει αλλά και να το συμπληρώσει αποστέλλοντας τα σχόλιά του.

Βασικό λεξιλόγιο

Τα blogs μεταφράστηκαν αρχικά στα ελληνικά ως «ηλεκτρονικά ημερολόγια» και «σελίδες αυτοπαρουσίασης». Σήμερα πλέον φαίνεται να επικρατεί ως πιστότερος ο όρος «ιστολόγια», αν και η δικτυακή αργκό, που σταδιακά θα ακούγεται όλο και πιο οικεία, διατηρεί μάλλον αυτούσια τη σχετική αγγλική ορολογία, προσαρμόζοντάς την όπου χρειάζεται. Έτσι συναντούμε το ουσιαστικό μπλογκ (blog) και το ρήμα μπλογκάρω (to blog) ενώ αυτός που γράφει ή συμπληρώνει ένα blog, κάνει δηλαδή μπλόγκινγ (blogging), ονομάζεται μπλόγκερ (blogger) ή μπλογκίστας. Τέλος, η διαρκώς αναπτυσσόμενη κοινότητα των blogs ονομάζεται μπλογκόσφαιρα (blogosphere).

Σύντομο ιστορικό

Τα blogs δεν στηρίζονται στην ανάπτυξη κάποιας νέας εφαρμογής, ούτε αποτελούν πρόσφατη ιδέα εντός του κυβερνοχώρου. Αρχικά, τα ονομαζόμενα weblogs τηρούνταν από ανθρώπους με ειδικές γνώσεις στη διαμόρφωση ιστοσελίδων, οι οποίοι κατέγραφαν με την προσωπική τους οπτική την ανάπτυξη του Παγκόσμιου Ιστού. Θεωρείται μάλιστα ότι το πρώτο weblog ήταν η ιστοσελίδα του δημιουργού του Παγκόσμιου Ιστού, Τιμ Μπέρνερς-Λι, όπου κατέγραφε το 1992 τις νέες ιστοσελίδες. Η εξέλιξη των δικτυακών δυνατοτήτων και η εύκολη πλέον διαχείριση των προσωπικών ιστοσελίδων από τους χρήστες, οδήγησε αναμενόμενα και στην εκρηκτική αύξηση των blogs. Ενδεικτικά, το 1999 υπήρχαν συνολικά περίπου 100 blogs, στα μέσα του 2005 10 εκατομμύρια και μέχρι τον Απρίλιο του 2006 ο αριθμός τους ξεπέρασε τα 35 εκατομμύρια.

Λειτουργική δομή των blogs

Η δημιουργία και διατήρηση ενός blog αποτελεί πλέον, από τεχνικής πλευράς, ιδιαίτερα απλή διαδικασία καθώς πολλές ιστοσελίδες προσφέρουν έτοιμες φόρμες για τη δημιουργία ενός προσωπικού ιστολογίου σε ελάχιστα «βήματα». Αυτό που απαιτείται είναι διάθεση για γράψιμο και καθώς φαίνεται από τις στατιστικές μετρήσεις ούτε αυτό λείπει. Η δομή ενός blog περιλαμβάνει συνήθως σε αντίστροφη χρονολογική σειρά τις καταχωρήσεις του γράφοντος blogger και συνοδευτικά σχόλια (comments) των αναγνωστών-χρηστών. Ένα blog μπορεί να είναι εμπλουτισμένο με συνδέσμους (links), που παραπέμπουν σε άλλα blogs ή ιστοσελίδες ειδικού ενδιαφέροντος, οπότε και χαρακτηρίζεται linklog ή να περιλαμβάνει αρχεία βίντεο (vlog) και φωτογραφίες (photolog).

Περιεχόμενο των blogs

Οι θεματικές και κατ’ επέκταση το είδος των blogs δεν γνωρίζουν περιορισμούς. Εκτός από εκείνα που έχουν αρκετά ιδιωτικό χαρακτήρα υπό μορφή προσωπικού ημερολογίου, τα ιστολόγια μπορεί να σχολιάζουν την επικαιρότητα ή να την παρουσιάζουν πρωτογενώς, να είναι αφιερωμένα σε συγκεκριμένες θεματικές όπως η πολιτική, τα αθλητικά, τα ταξίδια κλπ.. Αρκετά διαδεδομένη είναι επίσης μία νέα συγγραφική φόρμα που αποτελεί ουσιαστικά online δημοσίευση διηγημάτων ή μυθιστορημάτων σε συνέχειες. Τα βιβλία αυτά, που πολλές φορές βρίσκουν το δρόμο της κανονικής έκδοσης, ονομάζονται blooks (εκ του blogs και books) και μάλιστα πρόσφατα καθιερώθηκε και το αντίστοιχο βραβείο που έγινε γνωστό ως Blooker Prize. Ξεχωριστή περίπτωση αποτελεί το εταιρικό blogging, που προωθείται από μεγάλες επιχειρήσεις μεταξύ συνεργατών και διευθυντικών στελεχών αναγνωρίζοντας τα οφέλη μιας δυναμικής επικοινωνίας σε εργασιακό επίπεδο. Ο οικονομικός χαρακτήρας ενός blog, όμως, μπορεί να εκφράζεται και με πιο ύποπτο τρόπο, όπως στα λεγόμενα splogs (spam – blogs) που επιδιώκουν να παραπλανήσουν τους αναγνώστες-χρήστες και να τους οδηγήσουν σε συγκεκριμένους διαφημιστικούς ιστοχώρους με τελικό σκοπό το κέρδος.

Ο ρόλος των bloggers και η «δημοσιογραφία του πολίτη»

Τα blogs έχουν ενταχθεί στην καθημερινότητα εκατομμυρίων χρηστών ικανοποιώντας την ανάγκη δημιουργικής έκφρασης, ψυχαγωγίας αλλά και εκτόνωσης. Για άλλους πάλι είναι ένας καλός τρόπος να επικοινωνούν με φίλους και συγγενείς, να μοιράζονται τα νέα τους και να στέλνουν φωτογραφίες. Για πολλούς, όμως, τα blogs προσφέρουν και ένα μέσο εναλλακτικής πληροφόρησης και αντίστασης στα κυρίαρχα ΜΜΕ. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που διεξήχθη στις Η.Π.Α., 34% των ερωτηθέντων θεωρεί το blogging μία μορφή «δημοσιογραφίας του πολίτη». Η λογική πίσω από την ιδέα μιας τέτοιου τύπου δημοσιογραφίας βασίζεται καταρχήν στο γεγονός ότι η συλλογική γνώση που προσφέρεται από περισσότερους αναγνώστες υπερτερεί της κάλυψης ενός πολύπτυχου θέματος από έναν μόνο δημοσιογράφο. Το ρεπορτάζ σ’ αυτήν την περίπτωση παράγεται μέσα από το διάλογο μεταξύ ενημερωμένων χρηστών. Εκτός αυτού, υπάρχουν και περιπτώσεις, όπου μοναχικοί bloggers αναλαμβάνουν να μεταδώσουν μόνοι τους την πληροφορία από τη δική τους σκοπιά και με το δικό τους προσωπικό ύφος. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ενός Ιρακινού με το ψευδώνυμο «Salam Pax», που προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση, δίνοντας στους αναγνώστες, μέσα από το ιστολόγιό του, μια μοναδική εικόνα της ζωής στη βομβαρδισμένη Βαγδάτη.

Τη συμβολή του blogging στην ενημέρωση αναγνωρίζει και η οργάνωση «Δημοσιογράφοι χωρίς σύνορα», αναφέροντας στην ιστοσελίδα της πως «οι blogger είναι συχνά οι μόνοι πραγματικοί δημοσιογράφοι σε χώρες όπου τα συμβατικά ΜΜΕ λογοκρίνονται ή δέχονται πιέσεις». Στο ίδιο πνεύμα η οργάνωση εξέδωσε και το λεγόμενο «Εγχειρίδιο των blogger και των κυβερνοαντιφρονούντων», προσφέροντας οδηγίες για τη δημιουργία των blogs και παρέχοντας συμβουλές για την αποφυγή πιθανών διώξεων και πρακτικών λογοκρισίας. Παράλληλα και η Yahoo! ενέκρινε έμμεσα το δημοσιογραφικό ρόλο των bloggers, συμπεριλαμβάνοντάς τους ως ενημερωτικές πηγές στο ειδησεογραφική της στήλη. Επιπλέον, ενδεικτικό παράδειγμα της δυναμικής εξέλιξης των blogs αποτελεί η διαπίστευση των bloggers ως δημοσιογράφων στα Συνέδρια των Δημοκρατικών και των Ρεπουμπλικάνων, το 2004. Σταδιακά λοιπόν, μέσα στην τελευταία διετία, τα όρια ανάμεσα σε blogging και δημοσιογραφία έγιναν δυσδιάκριτα και πολλές εφημερίδες επιδίωξαν με διάφορους τρόπους να συνδυάσουν την ηλεκτρονική με την έντυπη δημοσιογραφία. Μια τελευταία εξέλιξη σε αυτό το πεδίο σηματοδοτεί η λειτουργία ενός νέου φορέα στις Η.Π.Α. με την ονομασία BlogBurst, που θα διαχειρίζεται τα δικαιώματα χρήσης των συνεργαζόμενων blogs, επιτρέποντας τη νόμιμη αναδημοσίευσή τους σε έντυπες εκδόσεις.

Νομικές πτυχές του blogging

Η ταχύτατη διόγκωση της «μπλογκόσφαιρας» και η ποικιλία που παρουσιάζει τόσο σε μορφή όσο και σε περιεχόμενο, ανέδειξαν πολλά προβλήματα που χρήζουν νομικής αντιμετώπισης, τα οποία δεν είναι μεν πρωτόγνωρα, ακόμη και σε ψηφιακό περιβάλλον, αλλά πρέπει να ιδωθούν υπό το πρίσμα και τις ιδιαιτερότητες των blogs. Σε γενικές γραμμές τα νομικά ζητήματα συστηματοποιούνται ως εξής:

- περιπτώσεις εγκλημάτων εξωτερίκευσης,

- προστασία ελευθερίας της έκφρασης,

- διαχείριση πνευματικών δικαιωμάτων,

- απατηλά ή κακόβουλα blogs (splogs).

Όσον αφορά τα εγκλήματα εξωτερίκευσης, η φύση των blogs είναι τέτοια που διευκολύνει την τέλεσή τους, αφού στις σελίδες τους φιλοξενούν προσωπικές κρίσεις και απόψεις. Ανάλογα με την περίπτωση λοιπόν, ο blogger, υπερβαίνοντας το μέτρο, θα μπορούσε να κατηγορηθεί βάσει των δημοσιευμάτων του, για ένα απλό έγκλημα κατά της τιμής, π.χ. δυσφήμιση ή ακόμη και για κατασκοπεία. Αν η τελευταία περίπτωση φαίνεται υπερβολική, αξίζει να υπενθυμίσουμε πως ήδη 2 Κινέζοι δημοσιογράφοι έχουν καταδικαστεί σε πολυετή κάθειρξη με την κατηγορία της κατασκοπείας και της παραβίασης μυστικών της πολιτείας επειδή τόλμησαν να εκφράσουν αντικαθεστωτικές απόψεις μέσω Διαδικτύου. Στο σημείο αυτό αναδεικνύεται και η ανάγκη εξασφάλισης της ελεύθερης έκφρασης από αυταρχικά καθεστώτα. Το χαρακτηριστικό παράδειγμα της Κίνας έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στους χρήστες αλλά χωρίς αποτέλεσμα αφού οι επίσημοι φορείς μένουν αδιάφοροι. Αντίστοιχες περιπτώσεις συναντούμε επιπλέον και στον επαγγελματικό χώρο, όπως το παράδειγμα αεροσυνοδού που απολύθηκε επειδή δημοσίευσε προκλητικές φωτογραφίες της στο blog της ή υπαλλήλων που έχασαν τη δουλειά τους μετά από σχόλια για τους προϊσταμένους τους, που έγραψαν στα προσωπικά τους ιστολόγια.

Το ζήτημα της διαχείρισης των δικαιωμάτων χρήσης του περιεχομένου των blogs παρουσιάζει, επίσης, προφανές ενδιαφέρον από νομικής πλευράς καθώς απαιτείται να κλειδώσει νομικά και κατ’ επέκταση να κοστολογηθεί, δημοσιευμένο περιεχόμενο που πρέπει συγχρόνως να παραμείνει -βάσει της λειτουργικής φιλοσοφίας των blogs- ελεύθερα προσβάσιμο. Μια δογματικά συνεπής λύση επ’ αυτού αποτελεί πρόκληση για τον νομικό της θεωρίας αλλά και της πράξης.

Όσον αφορά δε, τα απατηλά blogs, εντάσσονται στην ευρύτερη προβληματική για το έλλειμμα διαδικτυακής ασφάλειας και επαναφέρουν το αμφιλεγόμενο ζήτημα της ανωνυμίας στο διαδίκτυο. Την ίδια στιγμή που η ανωνυμία ναρκοθετεί κάθε προσπάθεια ουσιαστικής αντιμετώπισης των διαδικτυακών απειλών, ορισμένες πλευρές (βλ. Electronic Frontier Foundation) υποστηρίζουν πως αποτελεί το μόνο όπλο του χρήστη για την εξασφάλιση του δικαιώματός του στην ελευθερία έκφρασης. Σχετική είναι και η προβληματική που αφορά την ευθύνη του παροχέα υπηρεσιών Ίντερνετ και την νομική υποχρέωση ή μη αποκάλυψης της ταυτότητας του χρήστη στην κάθε περίπτωση. Εδώ πρέπει να αναφερθεί ξανά το παράδειγμα της Κίνας, όπου οι μεγάλοι παροχείς υπηρεσιών Ίντερνετ διευκολύνουν καθημερινά την καταπάτηση της ελευθερίας έκφρασης εκατομμυρίων Κινέζων δικτυοπολιτών, προσφέροντας αφειδώς υπηρεσίες πληροφόρησης και λογοκρισίας στις κρατικές Αρχές.

Τέλος, σε σχέση με όλα τα παραπάνω ζητήματα, η ένταξη ή μη των bloggers στους κόλπους της δημοσιογραφίας, έχει ιδιαίτερη σημασία για τη νομική τους αντιμετώπιση, τόσο για τον χαρακτηρισμό και τη μεταχείριση τυχόν αξιόποινων πράξεων όσο και για την υπαγωγή τους στην συνταγματική προστασία της ελευθερίας του τύπου.

ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS:

Το πρώτο blog:

http://www.w3.org/History/19921103-hypertext/hypertext/WWW/News/9201.html

Δημιουργία των blogs:

http://www.blogger.com

http://www.globeofblogs.com/

Στατιστικές Μετρήσεις:

http://www.technorati.com/

Δημοσιογράφοι χωρίς Σύνορα:

http://www.rsf.org/

Φορέας BlogΒurst:

http://www.blogburst.com/

Electronic Frontier Foundation:

http://www.eff.org/

Βραβεία των blogs:

http://2006.bloggies.com/

ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ ΠΕΚΙΝΟΥ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

Το Διαδίκτυο, δομημένο χωρίς ιεραρχία και κεντρικό σύστημα ελέγχου αποτελεί, σήμερα, -όπως συχνά έχει υποστηριχτεί, εμμέσως ή σαφώς, μέσα από τη στήλη- το τελευταίο ίσως καταφύγιο απόλυτης ελευθερίας, μοναδικό εκπρόσωπο της παγκοσμιοποίησης με αποδεσμευτική και πολυσυλλεκτική διάθεση χωρίς μηχανισμούς χειραγώγησης και ομογενοποίησης. Ωστόσο φαίνεται πως τα χαρακτηριστικά αυτά τίθενται υπό αμφισβήτηση, καθώς ο κορμός του Διαδικτύου μπορεί να στηρίζεται σε μια άναρχη αρχιτεκτονική, αλλά ο μέσος χρήστης συνεχίζει να εξαρτά την πρόσβασή του στο Δίκτυο από ιδιωτικούς φορείς που του παρέχουν το διαδικτυακό αγαθό με βασικό, αν όχι μοναδικό, γνώμονα το κέρδος. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να γίνει καλύτερα αντιληπτή η ετεροκατευθυνόμενη στάση των μεγάλων εταιριών διαδικτυακών υπηρεσιών, που με κάθε κερδοσκοπική κίνηση μπορούν να αλλάξουν την ισορροπία του κυβερνοκόσμου.

Μια τέτοια περίπτωση απασχολεί τους τελευταίους μήνες την διαδικτυακή κοινότητα αλλά και την κοινή γνώμη σε παγκόσμια κλίμακα, καθώς οι μεγαλύτερες εταιρίες του Διαδικτύου όπως η Microsoft, η Yahoo! και η Google φαίνεται να υποτάσσονται στα οικονομικά συμφέροντα που τους επιφυλάσσει η τεράστια ψηφιακή αγορά της οικονομικά και τεχνολογικά αναπτυσσόμενης Κίνας. Ως αντάλλαγμα παρέχουν απλά το πνεύμα συνεργασίας και λογοκρισίας που απαιτεί η κυβερνητική γραμμή του Πεκίνου. Η Κίνα, η μεγαλύτερη ασιατική χώρα σε έκταση και πληθυσμό, αν και γοργά αναπτυσσόμενη, παραμένει πολιτικά και κοινωνικά συντηρητική απαγορεύοντας κάθε αναφορά σε λέξεις ή θεματικές όπως για παράδειγμα η «δημοκρατία». Μετρώντας πάνω από 110 εκατομμύρια χρήστες του Διαδικτύου, ο κίνδυνος νόθευσης της κουλτούρας υποταγής στην κυβερνητική πολιτική επιβολής και ελέγχου είναι προφανής. Κατά συνέπεια, η «ενδεδειγμένη» λύση είναι το φιλτράρισμα στη ροή των πληροφοριών, το οποίο αναλαμβάνουν με διάφορους τρόπους οι «αρμόδιες» εταιρίες, εξασφαλίζοντας την παρουσία τους στην προσοδοφόρα κινέζικη αγορά.

Έτσι λοιπόν, ενδεικτικά:

- η Microsoft απαγορεύει στους χρήστες που χρησιμοποιούν το λογισμικό της για την τήρηση διαδικτυακών ημερολογίων (blogs) να αναφέρουν λέξεις όπως «ελευθερία», «δημοκρατία», «ανθρώπινα δικαιώματα» κλπ.,

- η μηχανή αναζήτησης Google εμποδίζει την πρόσβαση σε ιστοσελίδες με αντίστοιχα «ευαίσθητα» θέματα, έχοντας αναπτύξει και θέσει σε λειτουργία, ειδικά για την Κίνα, το αυτολογοκρινόμενο «www.google.cn» (χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η διαφοροποίηση του αποτελέσματος αναζήτησης εικόνων βάσει του όρου «Τιενανμέν», όπου σε ευρωπαϊκό Google οδηγεί στις φοιτητικές διαδηλώσεις του 1989 ενώ στο κινέζικο Google σε τουριστικά αξιοθέατα),

- η Yahoo! πέρα από τη συμμόρφωσή της με τις τακτικές λογοκρισίας, έχει παράσχει αφειδώς ηλεκτρονικά στοιχεία στις κινεζικές Αρχές για τη σύλληψη απλά διαφωνούντων με το καθεστώς, όπως ο δημοσιογράφος Σι Τάο, που εκτίει ποινή δεκαετούς κάθειρξης με την κατηγορία παραβίασης μυστικών της πολιτείας και κατασκοπείας.

Ο μεγαλύτερος θόρυβος βέβαια έχει δημιουργηθεί σχετικά με την τακτική της Google, η οποία εμφανίστηκε στο διαδικτυακό κόσμο ως σύγχρονος ήρωας, υπερασπίζοντας, μέσω των εκπροσώπων της, την «απόλυτη ελευθερία στο Διαδίκτυο». Η αυτολογοκρισία των υπηρεσιών της λίγα χρόνια μετά αποτελεί σκανδαλώδη αντίφαση και ισχυρό πλήγμα στη δημοφιλία της. Εκτός από τον ηθικοκοινωνικό αντίκτυπο όμως, τόσο η Google όσο και οι υπόλοιπες αμερικάνικες εταιρίες αντιμετωπίζουν κατηγορίες ενώπιον της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του αμερικανικού Κογκρέσου, για τη συνεργασία τους με τις κινέζικες αρχές. Σε κάθε περίπτωση, ειδικά η Google, έχει χάσει απέναντι στους χρήστες, το πλεονέκτημα της «αγνότητας» και των «αγαθών» σκοπών, γεγονός που θα επηρεάσει, ιδιαίτερα, όχι μόνο το μέλλον της εταιρίας αλλά και της διαδικτυακής κοινότητας, που τα τελευταία χρόνια φαινόταν να έχει βρει στη Google τον φιλολαϊκό αντίποδα της αυτοκρατορίας Microsoft.

Κλείνοντας, ας μη λησμονούμε πως το Διαδίκτυο δεν είναι μόνο ο Παγκόσμιος Ιστός (WWW), ούτε εκπροσωπείται μόνο από τις μεγάλες εταιρίες. Η δυναμική αυτού του πρωτοποριακού μέσου δεν έγκειται αποκλειστικά στην αποκεντρωμένη δομή του αλλά και στους χρήστες του. Κάθε προσπάθεια ολοκληρωτικού κρατικού παρεμβατισμού οδηγεί απλά στη δραστηριοποίηση της ιντερνετικής κοινότητας μέσα από εναλλακτικές διαδικτυακές λεωφόρους, που φαίνεται ακόμη απίθανο να ελεγχθούν στο σύνολό τους.

ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS:

http://www.nytimes.com/2006/04/23/magazine/23google.html?ex=
1303444800&en=972002761056363f&ei=5090

http://www.theregister.co.uk/2006/04/01/china_buys_google/

http://www.timesonline.co.uk/article/0,,25689-2009450,00.html

http://www.guardian.co.uk/usa/story/0,,1710615,00.html

http://news.ft.com/cms/s/3855568e-9ddc-11da-b1c6-0000779e2340,dwp_uuid= d4f2ab60-c98e-11d7-81c6-0820abe49a01.html

http://news.com.com/Congress+looks+askance+at+firms+that+bow+to+China/
2100-1028_3-6026733.html

http://web.amnesty.org/pages/internet-index-eng

http://cyber.law.harvard.edu/filtering/china/google-replacements/

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΩΝ ΙΑΤΡΩΝ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ. ΤΗΛΕΪΑΤΡΙΚΗ ?

Στα τέλη του 2005 ψηφίστηκε στη Βουλή ο νόμος 3418/2005, ο οποίος έθεσε σε ισχύ το νέο Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας, καταργώντας τον παλαιότερο του 1955 (Βασιλικό Διάταγμα 25.5./6.7.1955). Ο νέος Κώδικας, αποτελεί σαφέστατα ένα νομοθετικό κείμενο νέας κοπής, που ανταποκρίνεται σε μεγάλο βαθμό στις απαιτήσεις της σύγχρονης ιατρικής, ενσωματώνοντας ιδιαίτερης βαρύτητας διατάξεις σχετικά με τη συναίνεση του ασθενή, το ιατρικό απόρρητο, τις μεταμοσχεύσεις, την προστασία της γενετικής ταυτότητας κ.λ.π.. Μεταξύ άλλων περιλαμβάνει και ειδικό κεφάλαιο που αφορά στις «Σχέσεις Ιατρού και Κοινωνίας», όπου περιγράφεται ουσιαστικά ο κοινωνικός χαρακτήρας του ιατρικού λειτουργήματος. Στο πλαίσιο αυτού του κεφαλαίου και ειδικότερα στο άρθρο 18 ρυθμίζεται και η παρουσία των ιατρών στο διαδίκτυο. Η διάταξη αυτή, όμως, αν και φαινομενικά μοντέρνα παραμένει αδύναμη στο περιεχόμενο, εξαντλούμενη στον περιορισμό της διαφημιστικής προβολής και στην αποφυγή παραπληροφόρησης.

Πιο συγκεκριμένα, με την πρώτη παράγραφο του άρθρου 18 παρέχεται ρητά η δυνατότητα στους ιατρούς να διατηρούν ιστοσελίδα, λύνοντας καταρχήν το ζήτημα της πιθανής ταύτισης της με απαγορευμένη ιατρική διαφήμιση. Εν συνεχεία όμως ακολουθεί μια αόριστη παραπομπή στο άρθρο 17 παρ. 3 του εν λόγω νόμου, το οποίο εισάγει απαγορεύσεις ως προς την ανάρτηση επαγγελματικών πινακίδων και ορίζει περιοριστικά το περιεχόμενό τους (όνομα, επώνυμο, αριθμό μητρώου, τίτλοι σπουδών, ειδικότητα, ημέρες και ώρες επισκέψεων). Η ασαφής αυτή διατύπωση ακολουθείται από γενικές προβλέψεις αναφορικά με την επαγγελματική ευπρέπεια και την αντικειμενικότητα των παρεχόμενων πληροφοριών. Στην τρίτη παράγραφο δε, γίνεται ειδική μνεία στην επιτρεπόμενη δυνατότητα αναφοράς της συνεργασίας του ιατρού με ασφαλιστικούς φορείς και ταμεία ασθενείας. Εξ αντιδιαστολής, λοιπόν, θα μπορούσε να συναχθεί το συμπέρασμα ότι μια ιατρική ιστοσελίδα πρέπει να αναπτύσσεται αποκλειστικά μέσα στο περιοριστικό πλαίσιο της επίμαχης διάταξης. Εν ολίγοις, δηλαδή, μια εκ πρώτης όψεως πρωτοποριακή ρύθμιση, καταλήγει να περιορίζει υπέρμετρα τις δυνατότητες ψηφιακής πληροφόρησης και διαδικτυακής επικοινωνίας μεταξύ ιατρού και ασθενών.

Αν η ανωτέρω προσέγγιση κρίνεται υπερβολική στο μέτρο που αποδομεί μια εν γένει ικανοποιητική πρωτοβουλία του νομοθέτη, αξίζει να αναφερθεί, προς υπεράσπισή της, πως -όχι πολύ μακριά από την Ελλάδα- στις μεσογειακές Ιταλία και Ισπανία καθώς και στη Δανία ή τη Γερμανία, οι πρακτικές τηλεϊατρικής εντάσσονται ολοένα και περισσότερο στο σύστημα υγείας. Πρόσφατη μελέτη του ελληνικού Παρατηρητηρίου της Κοινωνίας της Πληροφορίας ξεχωρίζει τις καλύτερες εφαρμογές τηλεϊατρικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο, παρουσιάζοντας, ενδεικτικά, το γερμανικό σύστημα «bIT4health», το «MedCom» της Δανίας και τα «VEPSY» και «Boario Home Care Project» στην Ιταλία. Τα συστήματα αυτά προάγουν μεθόδους που σε πρώτη φάση διευκολύνουν την ταχύτερη εξυπηρέτηση των ασθενών με χρήση ηλεκτρονικών καρτών υγείας και ηλεκτρονικής συνταγογράφησης. Ήδη όμως εφαρμόζονται και πρακτικές τηλεδιάγνωσης που βασίζονται στην πλήρη εκμετάλλευση των ψηφιακών παροχών και επιτρέπουν την άμεση και εύκολη επικοινωνία ιατρού-ασθενούς μέχρι και την τηλενοσηλεία. Χαρακτηριστική είναι η προσπάθεια στο πλαίσιο του συστήματος «VEPSY», όπου επιχειρείται η εξέλιξη της θεραπευτικής διαδικασίας στον τομέα της κλινικής ψυχολογίας με τη χρήση ενός εικονικού περιβάλλοντος θεραπείας.

Σε κάθε περίπτωση, η απουσία οποιασδήποτε πρόβλεψης ή αναφοράς περί τηλεϊατρικής αποτελεί σημαντική παράλειψη για ένα σύγχρονο Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας. Αντίστοιχα και η ρύθμιση του άρθρου 18 φαίνεται να ανακόπτει παρά να προωθεί τις προηγμένες δυνατότητες επικοινωνίας που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν με τη συνδρομή της ψηφιακής τεχνολογίας, αναμορφώνοντας ουσιαστικά το τοπίο στις σχέσεις ιατρού και ασθενή. Εντούτοις, διατηρείται η προσδοκία μιας πιο ώριμης και διορατικής αντιμετώπισης των τεχνολογικών δεδομένων στην επόμενη νομοθετική παρέμβαση, η οποία ίσως συμπέσει με την άνοδο της χώρας στην κλίμακα του Δείκτη Ετοιμότητας Νέων Τεχνολογιών.

ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS:

Ελεύθερη πρόσβαση στο κείμενο του Κώδικα:

http://www.isth.gr/deontologia.asp (μορφή html)

http://www.isch.gr/files/kodikasdeontologias.pdf (μορφή pdf)

Παλαιότερος Κώδικας:

http://www.mednet.gr/law/law2.htm

Παρατηρήσεις της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής:

http://www.bioethics.gr/document.php?category_id=69&document_id=340

Μελέτη του Παρατηρητηρίου για την Κοινωνία της Πληροφορίας (πρακτικές Τηλεϊατρικής):

http://www.observatory.gr/files/meletes/
Best%20Practices%20in%20the%20ICT%20sector_GR.pdf

ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΕΡΙΑΓΩΓΗΣ

Ήδη από το Δεκέμβριο του 2004, η Ευρωπαία Επίτροπος Viviane Reding, αρμόδια για τα θέματα της Κοινωνίας της Πληροφορίας και των Μέσων Επικοινωνίας, έχει συμπεριλάβει στις άμεσες προτεραιότητές της, τη ρύθμιση του κόστους διεθνούς περιαγωγής στην κινητή τηλεφωνία. Πριν προχωρήσουμε, είναι χρήσιμο να διευκρινίσουμε τι σημαίνει «διεθνής περιαγωγή» και πώς λειτουργεί. Με τον όρο αυτό ή τον πιο διαδεδομένο αγγλικό «international roaming», εννοούμε στην πράξη τη δυνατότητα χρήσης ενός κινητού τηλεφώνου εκτός της «χώρας διαμονής» ή ορθότερα εκτός της χώρας αρχικής σύνδεσης με τον οικείο τηλεπικοινωνιακό φορέα. Πιο συγκεκριμένα, σε περίπτωση μετακίνησης από τη «χώρα διαμονής» σε μια «χώρα προορισμού» του εξωτερικού, η λειτουργία του κινητού τηλεφώνου απαιτεί την περιαγωγή (δηλ. τη χρήση) σε ένα δίκτυο κινητής τηλεφωνίας της «χώρας προορισμού» («φορέας υποδοχής») καθώς η τηλεπικοινωνιακή εταιρία της «χώρας διαμονής» («οικείος φορέας») δεν διαθέτει αυτόνομο δίκτυο εκτός συνόρων. Για τη διευκόλυνση των συνδρομητών τους, οι εταιρίες κινητής τηλεφωνίας συμπράττουν μεταξύ τους με συμφωνίες διεθνούς περιαγωγής, βάσει των οποίων το κόστος χρήσης του ξένου δικτύου χρεώνεται απευθείας από τον «φορέα υποδοχής» στον «οικείο φορέα», που το μετακυλίει στον επόμενο λογαριασμό του πελάτη του. Το ζήτημα που ανακύπτει, ωστόσο, σ’ αυτήν την, κατά τ’ άλλα βολική για τον χρήστη, διαδικασία, αφορά τις υψηλές χρεώσεις, που ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με τις συμφωνίες διεθνούς περιαγωγής που συνάπτουν οι διάφοροι τηλεπικοινωνιακοί φορείς μεταξύ τους.

Αναγνωρίζοντας το πρόβλημα, η Ευρωπαία Επίτροπος σε συνεργασία με την Ομάδα των Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών (European Regulators Group, ERG) για τις τηλεπικοινωνίες, προώθησε τις έρευνες, στις αρχές του 2005, προκειμένου να σχηματιστεί μια συνολική εικόνα του κόστους περιαγωγής στον ευρωπαϊκό χώρο και να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα ως προς την ανάγκη ρυθμιστικής παρέμβασης. Το καλοκαίρι του 2005, ενόψει της περιόδου αιχμής των διακοπών, η Επιτροπή εξέδωσε κάποιες προειδοποιήσεις προς τους καταναλωτές σχετικά με το υψηλό κόστος χρήσης του κινητού στο εξωτερικό. Στις 4 Οκτωβρίου του ίδιου έτους, προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, θέτοντας σε λειτουργία δικτυακό τόπο αφιερωμένο στην ορθότερη ενημέρωσή των συνδρομητών μέσα από συγκριτικούς πίνακες τιμών με σκοπό την άρση της αδιαφάνειας όσον αφορά το κόστος των υπηρεσιών περιαγωγής στην Ευρώπη. Οι πρωτοβουλίες αυτές αποσκοπούσαν μεταξύ άλλων στην ευαισθητοποίηση των εταιριών κινητής τηλεφωνίας προκειμένου να μειώσουν τις χρεώσεις διεθνούς περιαγωγής. Εντούτοις, ως το Φεβρουάριο του 2006 η εικόνα της περιαγωγής στην Ευρώπη των 25 διατηρήθηκε αναλλοίωτα απογοητευτική με χρεώσεις που φτάνουν τα 13,08 Ευρώ για συνομιλία 4 λεπτών (παράδειγμα συνδρομητή Μάλτας στη Λετονία). Ως αποτέλεσμα των παραπάνω, η κυρία Reding ανακοίνωσε την πρόθεσή της να προωθήσει την πρόταση ενός Ευρωπαϊκού Κανονισμού για τη ρύθμιση του κόστους της διεθνούς περιαγωγής, ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου μέχρι το καλοκαίρι του 2006. Ο νέος αυτός Κανονισμός, που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ, το νωρίτερο, στο δεύτερο εξάμηνο του 2007, δε θα αποσκοπεί στην υπαγόρευση συγκεκριμένων, προκαθορισμένων τιμών, αλλά στην επιβολή ενιαίας χρέωσης τόσο για την διεθνή όσο και για την εθνική περιαγωγή. Η εθνική περιαγωγή αφορά τη χρήση από μια εταιρία κινητής τηλεφωνίας του δικτύου άλλης εγχώριας εταιρίας λόγω ελλείψεων δικτυακής κάλυψης της πρώτης. Βάσει της λογικής της Επιτροπής, η χρέωση ανάμεσα στα δύο είδη των περιαγωγών δεν επιτρέπεται να διαφέρει απλά και μόνο επειδή το χρησιμοποιούμενο δίκτυο βρίσκεται σε άλλο κράτος-μέλος. Ωστόσο γεννιέται η εύλογη απορία -αν δεν ορίζεται ένα πλαίσιο χρέωσης- πώς θα περιοριστεί η αυθαιρεσία των εταιριών στην περίπτωση που η ευρύτατη εταιρική δικτυακή κάλυψη σε κάποιο κράτος-μέλος θα καθιστά περιττή την εθνική περιαγωγή. Στην περίπτωση αυτή, δηλαδή, η πιθανή υψηλή χρέωσή της εθνικής περιαγωγής, ίση με τη χρέωση της διεθνούς, δε θα επιβαρύνει τις εγχώριες εταιρίες εφόσον θα έχουν δικτυακή αυτάρκεια. Την ίδια στιγμή, όμως, θα μπορούν να επωφεληθούν από την υψηλή χρέωση της διεθνούς περιαγωγής, που θα συνάδει με τον αναμενόμενο Κανονισμό αφού δε θα ξεπερνάει το κόστος της εθνικής περιαγωγής.

Οι τελευταίες παρατηρήσεις είναι βέβαια πολύ πρώιμες καθώς το σχέδιο της πρότασης είναι ακόμη υπό διαμόρφωση και μόλις στις 22 Μαρτίου 2006 έκλεισε το πρώτο στάδιο διαβούλευσης που έδωσε στα ενδιαφερόμενα μέρη και ιδιαίτερα στους τηλεπικοινωνιακούς φορείς τη δυνατότητα να εκφράσουν γενικές θέσεις πάνω στην προοπτική θέσπισης ενός Ευρωπαϊκού Κανονισμού για το κόστος περιαγωγής. Στις απόψεις των εταιριών κινητής τηλεφωνίας συναντάται, φυσικά, μια γενικευμένη αντίθεση σε έναν ενδεχόμενο ρυθμιστικό Κανονισμό, αλλά παρουσιάζονται και βάσιμοι προβληματισμοί που καταρχήν αμφισβητούν τη λογική εξίσωσης, από τεχνικής πλευράς, της εθνικής και διεθνούς περιαγωγής. Πέραν αυτού, το πρόβλημα της περιαγωγής στο μικρό πλαίσιο της Ευρώπης των 25 παίρνει αδιέξοδες προεκτάσεις προβαλλόμενο μέσα από το πρίσμα της παγκοσμιοποιημένης αγοράς τηλεπικοινωνιών.

Σε κάθε περίπτωση η πρωτοβουλία της Επιτροπής προς την ρυθμιστική κατεύθυνση αποσκοπεί στην προστασία των συμφερόντων του Ευρωπαίου καταναλωτή αλλά η ευκολία με την οποία φαίνεται να αντιμετωπίζεται το θέμα δημιουργεί προς το παρόν μια εντύπωση προχειρότητας. Ειδικότερη και πιο δίκαιη κρίση, θα ακολουθήσει όμως in concreto όταν δημοσιευτεί μια πιο ολοκληρωμένη μορφή του προτεινόμενου Κανονισμού.

ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS:

Σχετικά με την Πρόταση νέου Κανονισμού:

http://europa.eu.int/rapid/pressReleasesAction.do?reference=
ΙP/06/386&format=HTML&aged=0&language=EL&guiLanguage=en

http://europa.eu.int/rapid/pressReleasesAction.do?reference=
IP/06/386&format=HTML&aged=0&language=EL&guiLanguage=en

Διάγγελμα της Ευρωπαίας Επιτρόπου Βίβιαν Ρέντινγκ:

http://europa.eu.int/rapid/pressReleasesAction.do?reference=
SPEECH/06/69&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en

Πόρισμα Ομάδας Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών (ERG):

http://erg.eu.int/doc/whatsnew/reg_intens_wrk_intl_roaming_mtg.pdf

Ιστοσελίδα της Επιτροπής για τη συγκριτική έρευνα του κόστους περιαγωγής:

http://europa.eu.int/information_society/activities/roaming/index_en.htm

Ο ιστοτόπος της ΕΕΤΤ για τη διεθνή περιαγωγή:

http://www.eett.gr/gr_pages/Katanalotes/Roaming/Roaming_Gen.htm

Συνοπτικές πληροφορίες για την περιαγωγή στην Ευρώπη:

http://europa.eu.int/information_society/doc/factsheets/051-roaming_el.pdf

Απαντήσεις των εταιριών κινητής τηλεφωνίας:

http://europa.eu.int/information_society/activities/roaming/internal_market/
first_phase/index_en.htm

Διαδικτυακός Τύπος:

http://www.computerweekly.com/Articles/2006/03/29/215092/
EuropeanCommissiontoslashmobileroamingcharges.htm

http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4308072.stm