Μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2006, ο Έλληνας νομοθέτης ανταποκρίθηκε, έστω και με αρκετή καθυστέρηση, στην υποχρέωση ενσωμάτωσης ενός πλέγματος κοινοτικών Οδηγιών σχετικά με τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες καθώς και την προστασία της ιδιωτικής ζωής σε αυτόν τον τομέα. Στις 3 Φεβρουαρίου, λοιπόν, δημοσιεύτηκε ο νόμος 3431 για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες (ΦΕΚ Α΄ 13) και στις 28 Ιουνίου ο νόμος 3471 για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών (ΦΕΚ Α΄ 133). Από τη θέση αυτή θα επιχειρήσουμε μια επιγραμματική παρουσίαση των πιο σημαντικών σημείων των δύο νομοθετημάτων.
Α. Ν. 3431/2006: «ΠΕΡΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ»
Ο ν. 3431/2006 ενσωματώνοντας μια δέσμη βασικών Οδηγιών για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες (την 2002/19/ΕΚ για την πρόσβαση, την 2002/20/ΕΚ για την αδειοδότηση, την Οδηγία πλαίσιο 2002/21/ΕΚ, την 2002/22/ΕΚ για την καθολική υπηρεσία και την 2002/77/ΕΚ σχετικά με τον ανταγωνισμό) δεν εκφεύγει του κανόνα της σχεδόν αυτούσιας υιοθέτησης του κοινοτικού κειμένου. Ως εκ τούτου εκκινεί με μια μακροσκελή ορισμολογία, συγκεντρωτική των αντίστοιχων Οδηγιών, αποσαφηνίζοντας όρους που θα αναλυθούν στη συνέχεια, όπως «δημόσια» και «κρατικά δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών», «γενική άδεια», «καθολική υπηρεσία», «πρόσβαση» κ.ά.. Μεταξύ άλλων, βέβαια, ρυθμίζει ζητήματα αρμοδιοτήτων και εσωτερικής λειτουργίας των σχετικών εθνικών αρχών, περιλαμβάνει τέλη και κυρώσεις για την περίπτωση παραβίασης των διατάξεών του και κλείνει με τις απαραίτητες μεταβατικές ρυθμίσεις για την ομαλή εφαρμογή του.
1. Πεδίο εφαρμογής
Το πεδίο εφαρμογής του νόμου περιορίζεται στα δίκτυα και της υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών εντός της Ελληνικής Επικράτειας. Εδώ εννοούνται τα δημόσια, ανοιχτά δίκτυα που χρησιμοποιούνται ευρέως για τη παροχή υπηρεσιών στο κοινό και όχι τα κρατικά, που εξυπηρετούν σε περιορισμένη κλίμακα κρατικούς οργανισμούς και υπηρεσίες, ή άλλα κλειστά δίκτυα όπως τα ραδιοερασιτεχνικά, πειραματικά κλπ.. Επίσης εξαιρούνται από τον επίμαχο νόμο εν γένει τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά δίκτυα, αναλογικά ή ψηφιακά, επίγεια ή δορυφορικά πλην ορισμένων εξειδικευμένων περιπτώσεων (άρθρο 1 §3 β΄).
2. Νομοθετική στόχευση
Οι κεντρικοί στόχοι του εν λόγω νομοθετήματος, σύμφωνα και με τις γενικές αρχές που αναφέρει, μπορούν να αποδοθούν μέσα από το ακόλουθο τρίπτυχο:
· εξασφάλιση της δυνατότητας πρόσβασης σε ποιοτικές υπηρεσίες ηλεκτρονικών υπηρεσιών για όλους τους πολίτες,
· διαφύλαξη τήρησης βασικών αρχών που θα προάγουν τον υγιή ανταγωνισμό ανάμεσα στις επιχειρήσεις-παρόχους,
· προώθηση της διακρατικής συνεργασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο συμβάλλοντας στην ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς.
3. Αρχές - Αρμοδιότητες
Στην κεφαλή της διοικητικής ιεραρχίας στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών βρίσκεται το Υπουργείο Μεταφορών και Επικοινωνιών, που αναγνωρίζεται ως «Αρχή Τηλεπικοινωνιών» (σύμφωνα με τις προβλέψεις του Καταστατικού Χάρτη της Διεθνούς Ένωσης Τηλεπικοινωνιών, ITU), διατηρώντας μια γενική εποπτεία και προωθώντας ειδικότερα τις απαραίτητες νομοθετικές πράξεις μετά από εισήγηση της αρμόδιας Εθνικής Ρυθμιστικής Αρχής. Στο έργο αυτό ο Υπουργός μπορεί να συνεπικουρείται από διαρκή συμβουλευτική ενδεκαμελή επιτροπή, που συγκροτεί με απόφασή του (Επιτροπή Πολιτικής Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών).
Ως Εθνική Ρυθμιστική Αρχή αναγνωρίζεται η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (Ε.Ε.Τ.Τ.), η οποία αναλαμβάνει την ουσιαστική εποπτεία και ρύθμιση της αγοράς των ηλεκτρονικών επικοινωνιών (με την επιφύλαξη αποκλειστικών αρμοδιοτήτων του Υπουργού Μεταφορών και Επικοινωνιών), σύμφωνα με τις διατάξεις της σχετικής νομοθεσίας. Μέσα από έναν αναλυτικό κατάλογο, εντοπίζουμε ενδεικτικότερα τις ακόλουθες αρμοδιότητες:
· Εποπτεία των παρόχων δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών και τήρηση σχετικού Μητρώου.
· Ρύθμιση θεμάτων που προκύπτουν από την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού και της προστασίας του καταναλωτή στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών.
· Επίλυση διαφορών, διενέργεια ακροάσεων και επιβολή κυρώσεων σχετικά με την τήρηση διατάξεων του ν. 3431/2006.
· Ρύθμιση θεμάτων ονομάτων χώρου στο διαδίκτυο με κατάληξη «.gr» και «.eu».
· Διαχείριση όλων των θεμάτων σχετικά με τις ραδιοσυχνοτήτες.
· Ρύθμιση θεμάτων ηλεκτρονικής υπογραφής.
· Έκδοση Κωδίκων Δεοντολογίας.
· Δράσεις συνεργασίας με άλλες Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές Κρατών-Μελών της Ε.Ε. ή τρίτων κρατών και με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Στην Ε.Ε.Τ.Τ. συνιστάται, επίσης, θεσμός μόνιμης διαιτησίας για την επίλυση διαφορών μεταξύ επιχειρήσεων ηλεκτρονικών επικοινωνιών ή μεταξύ αυτών και του Δημοσίου ή χρηστών και οι οποίες άπτονται της εφαρμογής της νομοθεσίας περί ηλεκτρονικών Επικοινωνιών ή των κανόνων του ανταγωνισμού στον τομέα αυτόν (βλ. αναλυτικότερα άρθρο 20 και με ειδικό ενδιαφέρον την §13 για τη σύνταξη καταλόγου διαιτητών κυρίως από μέλη των Δικηγορικών Συλλόγων). Η μεσολάβηση της Ε.Ε.Τ.Τ. προβλέπεται και σε περίπτωση διασυνοριακής διαφοράς, οπότε και καλείται να συνεργαστεί για το σκοπό αυτό με τις αντίστοιχες Ρυθμιστικές Αρχές άλλων Κρατών-Μελών. Εδώ πρέπει να τονιστεί πως η δυνατότητα αυτή προβλέπεται μόνο για διασυνοριακή διαφορά εντός των ορίων της Ε.Ε..
4. Γενική Άδεια
Με τον παρόντα νόμο ρυθμίζεται και το καθεστώς Γενικής Άδειας που εμπίπτει επίσης στον έλεγχο της Ε.Ε.Τ.Τ.. Υπό το καθεστώς αυτό οφείλουν να υπαχθούν επιχειρήσεις προκειμένου να παρέχουν δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Η χορήγηση της Γενικής Άδειας γίνεται μετά από αίτηση του ενδιαφερόμενου φορέα και υπό τις προϋποθέσεις του Κανονισμού Γενικών Αδειών που εκδίδει η Ε.Ε.Τ.Τ., τηρώντας τις αρχές της αμεροληψίας, της αναλογικότητας και της διαφάνειας. Η υπαγωγή στο καθεστώς Γενικής Άδειας συνεπάγεται δικαιώματα και συγκεκριμένες ευκολίες για την επιχείρηση, όπως δικαιώματα διέλευσης και εγκατάστασης απαραίτητων υποδομών για τη λειτουργία των δικτύων.
5. Ανάλυση – Καθορισμός αγοράς
Ο νομοθέτης αφιερώνει ένα κεφάλαιο στη δυνατότητα ρύθμισης της αγοράς σε περίπτωση που νοθεύεται ο ανταγωνισμός λόγω ύπαρξης επιχειρήσεων με σημαντική ισχύ. Ειδικότερα, η Ε.Ε.Τ.Τ., σε συνεργασία με την Επιτροπή Ανταγωνισμού όπου απαιτείται, καθορίζει μετά από ανάλυση της αγοράς που διενεργεί, αν αυτή είναι επαρκώς ανταγωνιστική. Εν συνεχεία δύναται κατά περίπτωση να επιβάλει, διατηρήσει, τροποποιήσει ή άρει ειδικές κανονιστικές υποχρεώσεις σε επιχειρήσεις, ειδικά όταν εκτιμά ότι μία ή περισσότερες επιχειρήσεις κατέχουν δεσπόζουσα ή συλλογική δεσπόζουσα θέση σε μία συγκεκριμένη αγορά, οπότε και ενεργεί σύμφωνα με τους εθνικούς και κοινοτικούς κανόνες (άρθρα 35-40).
6. Παροχή πρόσβασης
Ιδιαίτερη σημασία, αναφορικά με τις εξελίξεις στα τηλεπικοινωνιακά δεδομένα της χώρας μας, έχουν οι διατάξεις σχετικά με την «πρόσβαση». Με το όρο αυτό εννοείται η διάθεση ευκολιών ή/και υπηρεσιών από μία επιχείρηση σε άλλη βάσει καθορισμένων όρων σε αποκλειστική ή μη βάση, για το σκοπό παροχής υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Ειδικά, οι προβλεπόμενες υποχρεώσεις του άρθρου 44 §3 για την «παροχή σε τρίτους πρόσβασης σε καθορισμένα στοιχεία ή/και ευκολίες του δικτύου, συμπεριλαμβανομένης της αδεσμοποίητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο», σε συνδυασμό με την υποχρέωση «μη ανάκλησης ήδη χορηγηθείσας πρόσβασης σε ευκολίες» θα μπορούσε να απελευθερώσει σε μεγάλο βαθμό την αγορά, αυξάνοντας δυναμικά τον ανταγωνισμό. Οι υποχρεώσεις αυτές, την επιβολή των οποίων εγγυάται υπό εύλογους όρους η Ε.Ε.Τ.Τ., εξασφαλίζουν ουσιαστικά σε νέες επιχειρήσεις την απρόσκοπτη χρήση του υπάρχοντος δικτύου και την ανάπτυξη ανταγωνιστικής κοστολόγησης των υπηρεσιών προς όφελος του καταναλωτή. Για τον ίδιο σκοπό, εξάλλου, η Ε.Ε.Τ.Τ. είναι επιφορτισμένη με τον έλεγχο των τιμών, με βασικό κριτήριο την διατήρηση της κοστοστρέφειας, προκειμένου να επιβαρύνεται όσο το δυνατόν λιγότερο ο τελικός χρήστης.
7. Καθολική Υπηρεσία
Ο ν. 3431/2006 καθορίζει και το περιεχόμενο της λεγόμενης Καθολικής Υπηρεσίας, η οποία ισοδυναμεί με το ελάχιστο σύνολο υπηρεσιών συγκεκριμένης ποιότητας, το οποίο πρέπει να είναι διαθέσιμο για κάθε χρήστη στην Ελληνική Επικράτεια, ανεξάρτητα από τη γεωγραφική του θέση και, υπό το πρίσμα των ιδιαίτερων εθνικών συνθηκών, σε προσιτή τιμή. Η Καθολική Υπηρεσία, λοιπόν, συνίσταται συνοπτικά στην παροχή σύνδεσης που επιτρέπει στους τελικούς χρήστες να πραγματοποιούν και να δέχονται τοπικές, εθνικές και διεθνείς τηλεφωνικές κλήσεις, να κάνουν χρήση υπηρεσιών τηλεομοιοτυπίας και δεδομένων με ρυθμούς μεταφοράς δεδομένων που επιτρέπουν τη λειτουργική πρόσβαση στο διαδίκτυο και περιλαμβάνει υπηρεσία πληροφοριών τηλεφωνικού καταλόγου, κοινόχρηστα τηλέφωνα και ειδικές ρυθμίσεις για χρήστες με ειδικές ανάγκες (άρθρο 46). Οι επιχειρήσεις οι οποίες παρέχουν Καθολική Υπηρεσία, οι λεγόμενες «καθορισμένες επιχειρήσεις», ορίζονται με απόφαση της Ε.Ε.Τ.Τ.. Η Ε.Ε.Τ.Τ. μπορεί επίσης να επιβάλλει υποχρεώσεις με στόχο τη διασφάλιση της παροχής κοινόχρηστων τηλεφώνων και την ικανοποίηση εύλογων αναγκών των τελικών χρηστών, όσον αφορά τη γεωγραφική κάλυψη, τον αριθμό των τηλεφώνων, την ευκολία πρόσβασης των ατόμων με ειδικές ανάγκες στα τηλέφωνα αυτά και την ποιότητα των υπηρεσιών (άρθρο 49).
8. Συμπληρωματικά
Ο νέος νόμος ενσωματώνει επιπλέον χρήσιμα επεξηγηματικά παραρτήματα που βοηθούν στην ορθότερη κατανόηση και ερμηνεία αρκετών σημείων του. Με τον τρόπο αυτό παρέχονται π.χ. κριτήρια για την κρίση της κοινής δεσπόζουσας θέσης, διευκρινίζονται όροι και τρόποι υπολογισμού κόστους και παρατίθενται ενδεικτικοί κατάλογοι πληροφοριών, ευκολιών ή υπηρεσιών που προβλέπονται σε σχετικά άρθρα. Ως συγκεκριμένο παράδειγμα που καταδεικνύει τη σπουδαιότητα αυτών των επεξηγήσεων, μπορεί να αναφερθεί το Παράρτημα ΙΙΙ, όπου περιγράφεται, μεταξύ των πρόσθετων ευκολιών για τους συνδρομητές εκ μέρους μιας «καθορισμένης επιχείρησης» (αναφορικά με το άρθρο 53 §1 β΄) η «δωρεάν» δυνατότητα επιλεκτικής φραγής εξερχομένων κλήσεων. Στο άρθρο 69, παράλληλα, αναγνωρίζεται ως «καθορισμένη επιχείρηση», που υπέχει όλες τις υποχρεώσεις βάσει του παρόντος νόμου, ο Οργανισμός Τηλεπικοινωνιών Ελλάδος (Ο.Τ.Ε.). Κλείνοντας λοιπόν, ας σημειωθεί πως 6 μήνες μετά τη δημοσίευση του ν. 3431/2006, ο Ο.Τ.Ε. διατηρεί πάγιο μηνιαίο τέλος ύψους 3,69 ευρώ, πλέον Φ.Π.Α., για να παρέχει στους συνδρομητές του την παραπάνω δυνατότητα που εκ του νόμου όφειλαν να απολαμβάνουν δωρεάν.
Σημείωση: Στις 31.8.2006, ενώ γραφόταν το παρόν κείμενο, η Επιτροπή Ακροάσεων της Ε.Ε.Τ.Τ. εξέδωσε προσωρινή διάταξη με την οποία υποχρεώνει τον Ο.Τ.Ε. να παρέχει στο εξής την υπηρεσία φραγής εξερχομένων κλήσεων δωρεάν στους συνδρομητές του και να μην εξακολουθεί να την χρεώνει σε όσους συνδρομητές την παρέχει ήδη. Η απάντηση που λάβαμε από την γραμμή εξυπηρέτησης πελατών του Ο.Τ.Ε. μετά την κοινοποίηση της απόφασης είναι ότι το έχουν υπόψη τους αλλά δεν προτίθενται να αλλάξουν κάτι έως τις αρχές του 2007.
Β. Ν. 3471/2006: «ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 2472/1997»
Με τον ν. 3471/2006 ενσωματώθηκε στην εθνική νομοθεσία η Οδηγία 2002/58/ΕΚ για την προστασία της ιδιωτικής ζωής στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, η οποία βέβαια, τροποποιήθηκε ήδη πριν την ενσωμάτωσή της, με την Οδηγία 2006/24/ΕΚ για την διατήρηση δεδομένων ηλεκτρονικών επικοινωνιών, που είχε απασχολήσει τη στήλη κατά την ψήφισή της (βλ. ΕΕΕυρΔ 4:2005, σ. 905). Ο νέος νόμος υιοθετεί το κείμενο της αρχικής Οδηγίας χωρίς την πρόσφατη τροποποίηση, καταργεί τον προηγούμενο ν. 2774/1999 περί προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στον τηλεπικοινωνιακό τομέα και επιφέρει αλλαγές στον ν. 2472/1997 για την προστασία του ατόμου από την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
1. Πεδίο εφαρμογής - Σκοπός
Οι διατάξεις του εν λόγω νόμου βρίσκουν εφαρμογή κατά την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και τη διασφάλιση του απορρήτου των επικοινωνιών, στο πλαίσιο της παροχής διαθέσιμων στο κοινό υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών σε δημόσια δίκτυα. Βασικός στόχος είναι η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ατόμων και κυρίως της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών.
2. Απόρρητο
Η προστασία του απορρήτου των επικοινωνιών επεκτείνεται σε όλες τις υπηρεσίες που παρέχονται σε δημόσια δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών και αφορά και τα δεδομένα κίνησης και θέσης. Ως δεδομένα κίνησης νοούνται αυτά που υποβάλλονται σε επεξεργασία προκειμένου να διαβιβαστεί μια επικοινωνία, π.χ. ταυτότητα της σύνδεσης, ώρα έναρξης – λήξης, χρονική διάρκεια κλπ. ενώ τα δεδομένα θέσης υποδεικνύουν τη γεωγραφική θέση του τερματικού εξοπλισμού του χρήστη. Η επεξεργασία των δεδομένων θέσης προβλέπεται κατ’ εξαίρεση από το νόμο (άρθρο 6 §4) σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης για τον εντοπισμό και μόνο του καλούντος, από τις διωκτικές αρχές ή τις υπηρεσίες πρώτων βοηθειών και πυρόσβεσης. Στο άρθρο 4 §5 περιέχεται επίσης ρητή απαγόρευση εγκατάστασης κατασκοπευτικού λογισμικού για την απόκτηση πρόσβασης σε πληροφορίες αποθηκευμένες στον τερματικό εξοπλισμό συνδρομητή ή χρήστη.
3. Μη ζητηθείσα επικοινωνία
Σε πιο ανεπτυγμένη μορφή εισάγει το επίμαχο νομοθέτημα και τη ρύθμιση για τη μη ζητηθείσα επικοινωνία, που παλαιότερα αφορούσε μόνο μη ζητηθείσες κλήσεις. Τώρα πλέον γίνεται αναφορά στην «πραγματοποίηση μη ζητηθεισών επικοινωνιών με οποιοδήποτε μέσο ηλεκτρονικής επικοινωνίας» και συμπληρωματικά, στο άρθρο 11 §4 υπάρχει για πρώτη φορά σαφής νομοθετική απαγόρευση των εμπορικών ηλεκτρονικών μηνυμάτων με χαρακτηριστικά «spam», δηλαδή με αδιευκρίνιστη ταυτότητα αποστολέα και χωρίς παροχή δυνατότητας τερματισμού της επικοινωνίας. Εκτός αυτού, πρέπει να σημειωθεί ότι στη συγκεκριμένη ρύθμιση ο εθνικός νομοθέτης παρεκκλίνει από το κείμενο της Οδηγίας, διατηρώντας την πρόσθετη προστασία του χρήστη που προέβλεπε και ο ν. 2774/1999. Πιο συγκεκριμένα, ενώ η Οδηγία απαιτεί μόνο την εκ των προτέρων συγκατάθεση («opt in») του λήπτη διαφημιστικής επικοινωνίας, ο ελληνικός νόμος παρέχει επιπλέον τη δυνατότητα της εκ των προτέρων γενικής άρνησης λήψης τέτοιου είδους μηνυμάτων με σχετική αίτηση του συνδρομητή. Τέλος, μία ακόμα εξέλιξη σε σχέση με τον προηγούμενο νόμο είναι η επέκταση της ισχύος των παραπάνω ρυθμίσεων και σε συνδρομητές που είναι νομικά πρόσωπα.
4. Αρμόδιες Αρχές - Κυρώσεις
Ο ν. 3471/2006 αναφέρει ως Αρχές επιφορτισμένες με τον έλεγχο τήρησης των διατάξεών του, την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και την Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών. Σε περίπτωση διαπίστωσης παραβάσεων που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά τους, οι ανωτέρω Αρχές επιβάλλουν αντίστοιχα τις προβλεπόμενες εκ των άρθρων 21 ν. 2472/1997 και 11 ν. 3115/2003 διοικητικές κυρώσεις. Σε κάθε περίπτωση, όμως, οι παραβίαση διατάξεων του ν. 3471/2006 δύναται να στηρίξει αξιώσεις αποζημίωσης περιουσιακής βλάβης και χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης που εκδικάζονται από τα αρμόδια δικαστήρια. Παράλληλα προβλέπονται για τους παραβάτες του εν λόγω νόμου ποινές φυλάκισης και κάθειρξης καθώς και υψηλές χρηματικές ποινές που μπορούν να φτάσουν τις 350.000 ευρώ.
ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS:
http://www.eett.gr
http://www.dpa.gr
http://www.adae.gr
