ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΩΝ ΙΑΤΡΩΝ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ. ΤΗΛΕΪΑΤΡΙΚΗ ?

Στα τέλη του 2005 ψηφίστηκε στη Βουλή ο νόμος 3418/2005, ο οποίος έθεσε σε ισχύ το νέο Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας, καταργώντας τον παλαιότερο του 1955 (Βασιλικό Διάταγμα 25.5./6.7.1955). Ο νέος Κώδικας, αποτελεί σαφέστατα ένα νομοθετικό κείμενο νέας κοπής, που ανταποκρίνεται σε μεγάλο βαθμό στις απαιτήσεις της σύγχρονης ιατρικής, ενσωματώνοντας ιδιαίτερης βαρύτητας διατάξεις σχετικά με τη συναίνεση του ασθενή, το ιατρικό απόρρητο, τις μεταμοσχεύσεις, την προστασία της γενετικής ταυτότητας κ.λ.π.. Μεταξύ άλλων περιλαμβάνει και ειδικό κεφάλαιο που αφορά στις «Σχέσεις Ιατρού και Κοινωνίας», όπου περιγράφεται ουσιαστικά ο κοινωνικός χαρακτήρας του ιατρικού λειτουργήματος. Στο πλαίσιο αυτού του κεφαλαίου και ειδικότερα στο άρθρο 18 ρυθμίζεται και η παρουσία των ιατρών στο διαδίκτυο. Η διάταξη αυτή, όμως, αν και φαινομενικά μοντέρνα παραμένει αδύναμη στο περιεχόμενο, εξαντλούμενη στον περιορισμό της διαφημιστικής προβολής και στην αποφυγή παραπληροφόρησης.

Πιο συγκεκριμένα, με την πρώτη παράγραφο του άρθρου 18 παρέχεται ρητά η δυνατότητα στους ιατρούς να διατηρούν ιστοσελίδα, λύνοντας καταρχήν το ζήτημα της πιθανής ταύτισης της με απαγορευμένη ιατρική διαφήμιση. Εν συνεχεία όμως ακολουθεί μια αόριστη παραπομπή στο άρθρο 17 παρ. 3 του εν λόγω νόμου, το οποίο εισάγει απαγορεύσεις ως προς την ανάρτηση επαγγελματικών πινακίδων και ορίζει περιοριστικά το περιεχόμενό τους (όνομα, επώνυμο, αριθμό μητρώου, τίτλοι σπουδών, ειδικότητα, ημέρες και ώρες επισκέψεων). Η ασαφής αυτή διατύπωση ακολουθείται από γενικές προβλέψεις αναφορικά με την επαγγελματική ευπρέπεια και την αντικειμενικότητα των παρεχόμενων πληροφοριών. Στην τρίτη παράγραφο δε, γίνεται ειδική μνεία στην επιτρεπόμενη δυνατότητα αναφοράς της συνεργασίας του ιατρού με ασφαλιστικούς φορείς και ταμεία ασθενείας. Εξ αντιδιαστολής, λοιπόν, θα μπορούσε να συναχθεί το συμπέρασμα ότι μια ιατρική ιστοσελίδα πρέπει να αναπτύσσεται αποκλειστικά μέσα στο περιοριστικό πλαίσιο της επίμαχης διάταξης. Εν ολίγοις, δηλαδή, μια εκ πρώτης όψεως πρωτοποριακή ρύθμιση, καταλήγει να περιορίζει υπέρμετρα τις δυνατότητες ψηφιακής πληροφόρησης και διαδικτυακής επικοινωνίας μεταξύ ιατρού και ασθενών.

Αν η ανωτέρω προσέγγιση κρίνεται υπερβολική στο μέτρο που αποδομεί μια εν γένει ικανοποιητική πρωτοβουλία του νομοθέτη, αξίζει να αναφερθεί, προς υπεράσπισή της, πως -όχι πολύ μακριά από την Ελλάδα- στις μεσογειακές Ιταλία και Ισπανία καθώς και στη Δανία ή τη Γερμανία, οι πρακτικές τηλεϊατρικής εντάσσονται ολοένα και περισσότερο στο σύστημα υγείας. Πρόσφατη μελέτη του ελληνικού Παρατηρητηρίου της Κοινωνίας της Πληροφορίας ξεχωρίζει τις καλύτερες εφαρμογές τηλεϊατρικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο, παρουσιάζοντας, ενδεικτικά, το γερμανικό σύστημα «bIT4health», το «MedCom» της Δανίας και τα «VEPSY» και «Boario Home Care Project» στην Ιταλία. Τα συστήματα αυτά προάγουν μεθόδους που σε πρώτη φάση διευκολύνουν την ταχύτερη εξυπηρέτηση των ασθενών με χρήση ηλεκτρονικών καρτών υγείας και ηλεκτρονικής συνταγογράφησης. Ήδη όμως εφαρμόζονται και πρακτικές τηλεδιάγνωσης που βασίζονται στην πλήρη εκμετάλλευση των ψηφιακών παροχών και επιτρέπουν την άμεση και εύκολη επικοινωνία ιατρού-ασθενούς μέχρι και την τηλενοσηλεία. Χαρακτηριστική είναι η προσπάθεια στο πλαίσιο του συστήματος «VEPSY», όπου επιχειρείται η εξέλιξη της θεραπευτικής διαδικασίας στον τομέα της κλινικής ψυχολογίας με τη χρήση ενός εικονικού περιβάλλοντος θεραπείας.

Σε κάθε περίπτωση, η απουσία οποιασδήποτε πρόβλεψης ή αναφοράς περί τηλεϊατρικής αποτελεί σημαντική παράλειψη για ένα σύγχρονο Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας. Αντίστοιχα και η ρύθμιση του άρθρου 18 φαίνεται να ανακόπτει παρά να προωθεί τις προηγμένες δυνατότητες επικοινωνίας που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν με τη συνδρομή της ψηφιακής τεχνολογίας, αναμορφώνοντας ουσιαστικά το τοπίο στις σχέσεις ιατρού και ασθενή. Εντούτοις, διατηρείται η προσδοκία μιας πιο ώριμης και διορατικής αντιμετώπισης των τεχνολογικών δεδομένων στην επόμενη νομοθετική παρέμβαση, η οποία ίσως συμπέσει με την άνοδο της χώρας στην κλίμακα του Δείκτη Ετοιμότητας Νέων Τεχνολογιών.

ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS:

Ελεύθερη πρόσβαση στο κείμενο του Κώδικα:

http://www.isth.gr/deontologia.asp (μορφή html)

http://www.isch.gr/files/kodikasdeontologias.pdf (μορφή pdf)

Παλαιότερος Κώδικας:

http://www.mednet.gr/law/law2.htm

Παρατηρήσεις της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής:

http://www.bioethics.gr/document.php?category_id=69&document_id=340

Μελέτη του Παρατηρητηρίου για την Κοινωνία της Πληροφορίας (πρακτικές Τηλεϊατρικής):

http://www.observatory.gr/files/meletes/
Best%20Practices%20in%20the%20ICT%20sector_GR.pdf

ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΕΡΙΑΓΩΓΗΣ

Ήδη από το Δεκέμβριο του 2004, η Ευρωπαία Επίτροπος Viviane Reding, αρμόδια για τα θέματα της Κοινωνίας της Πληροφορίας και των Μέσων Επικοινωνίας, έχει συμπεριλάβει στις άμεσες προτεραιότητές της, τη ρύθμιση του κόστους διεθνούς περιαγωγής στην κινητή τηλεφωνία. Πριν προχωρήσουμε, είναι χρήσιμο να διευκρινίσουμε τι σημαίνει «διεθνής περιαγωγή» και πώς λειτουργεί. Με τον όρο αυτό ή τον πιο διαδεδομένο αγγλικό «international roaming», εννοούμε στην πράξη τη δυνατότητα χρήσης ενός κινητού τηλεφώνου εκτός της «χώρας διαμονής» ή ορθότερα εκτός της χώρας αρχικής σύνδεσης με τον οικείο τηλεπικοινωνιακό φορέα. Πιο συγκεκριμένα, σε περίπτωση μετακίνησης από τη «χώρα διαμονής» σε μια «χώρα προορισμού» του εξωτερικού, η λειτουργία του κινητού τηλεφώνου απαιτεί την περιαγωγή (δηλ. τη χρήση) σε ένα δίκτυο κινητής τηλεφωνίας της «χώρας προορισμού» («φορέας υποδοχής») καθώς η τηλεπικοινωνιακή εταιρία της «χώρας διαμονής» («οικείος φορέας») δεν διαθέτει αυτόνομο δίκτυο εκτός συνόρων. Για τη διευκόλυνση των συνδρομητών τους, οι εταιρίες κινητής τηλεφωνίας συμπράττουν μεταξύ τους με συμφωνίες διεθνούς περιαγωγής, βάσει των οποίων το κόστος χρήσης του ξένου δικτύου χρεώνεται απευθείας από τον «φορέα υποδοχής» στον «οικείο φορέα», που το μετακυλίει στον επόμενο λογαριασμό του πελάτη του. Το ζήτημα που ανακύπτει, ωστόσο, σ’ αυτήν την, κατά τ’ άλλα βολική για τον χρήστη, διαδικασία, αφορά τις υψηλές χρεώσεις, που ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με τις συμφωνίες διεθνούς περιαγωγής που συνάπτουν οι διάφοροι τηλεπικοινωνιακοί φορείς μεταξύ τους.

Αναγνωρίζοντας το πρόβλημα, η Ευρωπαία Επίτροπος σε συνεργασία με την Ομάδα των Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών (European Regulators Group, ERG) για τις τηλεπικοινωνίες, προώθησε τις έρευνες, στις αρχές του 2005, προκειμένου να σχηματιστεί μια συνολική εικόνα του κόστους περιαγωγής στον ευρωπαϊκό χώρο και να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα ως προς την ανάγκη ρυθμιστικής παρέμβασης. Το καλοκαίρι του 2005, ενόψει της περιόδου αιχμής των διακοπών, η Επιτροπή εξέδωσε κάποιες προειδοποιήσεις προς τους καταναλωτές σχετικά με το υψηλό κόστος χρήσης του κινητού στο εξωτερικό. Στις 4 Οκτωβρίου του ίδιου έτους, προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, θέτοντας σε λειτουργία δικτυακό τόπο αφιερωμένο στην ορθότερη ενημέρωσή των συνδρομητών μέσα από συγκριτικούς πίνακες τιμών με σκοπό την άρση της αδιαφάνειας όσον αφορά το κόστος των υπηρεσιών περιαγωγής στην Ευρώπη. Οι πρωτοβουλίες αυτές αποσκοπούσαν μεταξύ άλλων στην ευαισθητοποίηση των εταιριών κινητής τηλεφωνίας προκειμένου να μειώσουν τις χρεώσεις διεθνούς περιαγωγής. Εντούτοις, ως το Φεβρουάριο του 2006 η εικόνα της περιαγωγής στην Ευρώπη των 25 διατηρήθηκε αναλλοίωτα απογοητευτική με χρεώσεις που φτάνουν τα 13,08 Ευρώ για συνομιλία 4 λεπτών (παράδειγμα συνδρομητή Μάλτας στη Λετονία). Ως αποτέλεσμα των παραπάνω, η κυρία Reding ανακοίνωσε την πρόθεσή της να προωθήσει την πρόταση ενός Ευρωπαϊκού Κανονισμού για τη ρύθμιση του κόστους της διεθνούς περιαγωγής, ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου μέχρι το καλοκαίρι του 2006. Ο νέος αυτός Κανονισμός, που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ, το νωρίτερο, στο δεύτερο εξάμηνο του 2007, δε θα αποσκοπεί στην υπαγόρευση συγκεκριμένων, προκαθορισμένων τιμών, αλλά στην επιβολή ενιαίας χρέωσης τόσο για την διεθνή όσο και για την εθνική περιαγωγή. Η εθνική περιαγωγή αφορά τη χρήση από μια εταιρία κινητής τηλεφωνίας του δικτύου άλλης εγχώριας εταιρίας λόγω ελλείψεων δικτυακής κάλυψης της πρώτης. Βάσει της λογικής της Επιτροπής, η χρέωση ανάμεσα στα δύο είδη των περιαγωγών δεν επιτρέπεται να διαφέρει απλά και μόνο επειδή το χρησιμοποιούμενο δίκτυο βρίσκεται σε άλλο κράτος-μέλος. Ωστόσο γεννιέται η εύλογη απορία -αν δεν ορίζεται ένα πλαίσιο χρέωσης- πώς θα περιοριστεί η αυθαιρεσία των εταιριών στην περίπτωση που η ευρύτατη εταιρική δικτυακή κάλυψη σε κάποιο κράτος-μέλος θα καθιστά περιττή την εθνική περιαγωγή. Στην περίπτωση αυτή, δηλαδή, η πιθανή υψηλή χρέωσή της εθνικής περιαγωγής, ίση με τη χρέωση της διεθνούς, δε θα επιβαρύνει τις εγχώριες εταιρίες εφόσον θα έχουν δικτυακή αυτάρκεια. Την ίδια στιγμή, όμως, θα μπορούν να επωφεληθούν από την υψηλή χρέωση της διεθνούς περιαγωγής, που θα συνάδει με τον αναμενόμενο Κανονισμό αφού δε θα ξεπερνάει το κόστος της εθνικής περιαγωγής.

Οι τελευταίες παρατηρήσεις είναι βέβαια πολύ πρώιμες καθώς το σχέδιο της πρότασης είναι ακόμη υπό διαμόρφωση και μόλις στις 22 Μαρτίου 2006 έκλεισε το πρώτο στάδιο διαβούλευσης που έδωσε στα ενδιαφερόμενα μέρη και ιδιαίτερα στους τηλεπικοινωνιακούς φορείς τη δυνατότητα να εκφράσουν γενικές θέσεις πάνω στην προοπτική θέσπισης ενός Ευρωπαϊκού Κανονισμού για το κόστος περιαγωγής. Στις απόψεις των εταιριών κινητής τηλεφωνίας συναντάται, φυσικά, μια γενικευμένη αντίθεση σε έναν ενδεχόμενο ρυθμιστικό Κανονισμό, αλλά παρουσιάζονται και βάσιμοι προβληματισμοί που καταρχήν αμφισβητούν τη λογική εξίσωσης, από τεχνικής πλευράς, της εθνικής και διεθνούς περιαγωγής. Πέραν αυτού, το πρόβλημα της περιαγωγής στο μικρό πλαίσιο της Ευρώπης των 25 παίρνει αδιέξοδες προεκτάσεις προβαλλόμενο μέσα από το πρίσμα της παγκοσμιοποιημένης αγοράς τηλεπικοινωνιών.

Σε κάθε περίπτωση η πρωτοβουλία της Επιτροπής προς την ρυθμιστική κατεύθυνση αποσκοπεί στην προστασία των συμφερόντων του Ευρωπαίου καταναλωτή αλλά η ευκολία με την οποία φαίνεται να αντιμετωπίζεται το θέμα δημιουργεί προς το παρόν μια εντύπωση προχειρότητας. Ειδικότερη και πιο δίκαιη κρίση, θα ακολουθήσει όμως in concreto όταν δημοσιευτεί μια πιο ολοκληρωμένη μορφή του προτεινόμενου Κανονισμού.

ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS:

Σχετικά με την Πρόταση νέου Κανονισμού:

http://europa.eu.int/rapid/pressReleasesAction.do?reference=
ΙP/06/386&format=HTML&aged=0&language=EL&guiLanguage=en

http://europa.eu.int/rapid/pressReleasesAction.do?reference=
IP/06/386&format=HTML&aged=0&language=EL&guiLanguage=en

Διάγγελμα της Ευρωπαίας Επιτρόπου Βίβιαν Ρέντινγκ:

http://europa.eu.int/rapid/pressReleasesAction.do?reference=
SPEECH/06/69&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en

Πόρισμα Ομάδας Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών (ERG):

http://erg.eu.int/doc/whatsnew/reg_intens_wrk_intl_roaming_mtg.pdf

Ιστοσελίδα της Επιτροπής για τη συγκριτική έρευνα του κόστους περιαγωγής:

http://europa.eu.int/information_society/activities/roaming/index_en.htm

Ο ιστοτόπος της ΕΕΤΤ για τη διεθνή περιαγωγή:

http://www.eett.gr/gr_pages/Katanalotes/Roaming/Roaming_Gen.htm

Συνοπτικές πληροφορίες για την περιαγωγή στην Ευρώπη:

http://europa.eu.int/information_society/doc/factsheets/051-roaming_el.pdf

Απαντήσεις των εταιριών κινητής τηλεφωνίας:

http://europa.eu.int/information_society/activities/roaming/internal_market/
first_phase/index_en.htm

Διαδικτυακός Τύπος:

http://www.computerweekly.com/Articles/2006/03/29/215092/
EuropeanCommissiontoslashmobileroamingcharges.htm

http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4308072.stm

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΚΔΕΟΔ

Το πέρας του 2005 σηματοδότησε για το περιοδικό μας την ολοκλήρωση μιας εικοσιπενταετούς πορείας συνεχούς και συνεπούς επιστημονικής παρουσίας, που ταυτίζεται σχεδόν χρονικά με τη λειτουργία του Κέντρου Διεθνούς και Ευρωπαϊκού Οικονομικού Δικαίου. Με την αφορμή αυτή, η στήλη, συνεπής προς τη θεματική της, αφιερώνει μια συνοπτική ιστορική αναδρομή στη διαχρονική -και συνεπώς πάντα e-πίκαιρη- συμβολή του ΚΔΕΟΔ στην ανάπτυξη του κλάδου της Νομικής Πληροφορικής.

Η άκρη του ιστορικού νήματος δεν θα μπορούσε να έχει άλλη αφετηρία από το δημιουργικό πνεύμα ενός οραματιστή και εξαίρετου επιστήμονα, του αείμνηστου ιδρυτή του ΚΔΕΟΔ, Δημητρίου Ευρυγένη. Ήδη στις αρχές της δεκαετίας του ’70, ο καθηγητής Δημήτριος Ευρυγένης διέκρινε την αναδυόμενη ανάγκη για το «πάντρεμα» τεχνολογίας και δικαίου, καταρχήν αναφορικά με τη διαχείριση της νομικής πληροφορίας. Προς το σκοπό αυτό, μάλιστα, βρήκε και τον καταλληλότερο συνεργάτη στους πανεπιστημιακούς κόλπους, τον Αναστάσιο Πασιά -που έφυγε επίσης πρόωρα από τη ζωή- τον οποίο και ώθησε ουσιαστικά στην ενασχόληση με τον κλάδο της Νομικής Πληροφορικής. Έτσι, το 1974, στο 9^ο Διεθνές Συνέδριο Συγκριτικού Δικαίου στην Τεχεράνη, οι Ευρυγένης και Πασιάς παρουσιάζουν για πρώτη φορά το πειραματικό σχέδιο του Σπουδαστηρίου Ιδιωτικού Διεθνούς Δικαίου και Συγκριτικού Δικαίου με την συμβολική κωδική ονομασία «INNOMOS», από τη σύντμηση του γαλλικού όρου «informatique» και τη λέξη «νόμος». Βασικός στόχος αυτού του ερευνητικού προγράμματος ήταν η δημιουργία ενός πρότυπου συστήματος ηλεκτρονικής επεξεργασίας ελληνικών δικαστικών αποφάσεων στην πλήρη μορφή τους. Ενδεικτική είναι, άλλωστε, και η εισαγωγική φράση της εισήγησης που παρουσιάστηκε στην Τεχεράνη: «L’ explosion de l’ information juridique est aussi un problème hellénique.» (Η έκρηξη της νομικής πληροφορίας αποτελεί και ελληνικό πρόβλημα.).

Το Σχέδιο INNOMOS, που φιλοδοξούσε ουσιαστικά να αποτελέσει μια διαρκώς εμπλουτιζόμενη Τράπεζα νομικών δεδομένων, στήθηκε αρχικά σε τερματικά του Σπουδαστηρίου Ιδιωτικού Διεθνούς Δικαίου και Συγκριτικού Δικαίου μέχρι το 1979, οπότε και δημιουργήθηκε ιδιαίτερο τμήμα ηλεκτρονικής επεξεργασίας νομικών δεδομένων στο νεοϊδρυθέν τότε ΚΔΕΟΔ. Το INNOMOS αποτέλεσε τη γέφυρα επικοινωνίας και στενής συνεργασίας μεταξύ Πανεπιστημίου και ΚΔΕΟΔ προς τον εκσυγχρονισμό της οπτικής του δικαίου και της νομικής πράξης στη χώρα μας. Στο πλαίσιο αυτό, το ΚΔΕΟΔ οργάνωσε το Μάιο του 1981 ένα πρωτόγνωρο, για τα ελληνικά πράγματα, σεμινάριο με θέμα: «Η ηλεκτρονική επεξεργασία νομικών δεδομένων – Ευρώπη, Ευρωπαϊκές Κοινότητες, Ελλάδα», με σκοπό μια πρώτη ενημέρωση του νομικού κύκλου πάνω στο σχέδιο INNOMOS. Χαρακτηριστική είναι σχετική αναφορά στον ημερήσιο τύπο της εποχής: «Το σύστημα αυτό βασίζεται στην αποθήκευση σε ηλεκτρονικό υπολογιστή της νομοθεσίας, της νομολογίας και της νομικής φιλολογίας και όταν ο νομικός χρειάζεται κάτι, δεν έχει παρά να πατήσει ένα κουμπί και ο υπολογιστής να του δώσει την απαιτούμενη απάντηση.» Τον Ιούλιο του ίδιου έτους ακολούθησε, η διοργάνωση, στη Θεσσαλονίκη, του 6^ου Ευρωπαϊκού Συμποσίου ηλεκτρονικής επεξεργασίας του δικαίου με συμμετοχή του Συμβουλίου της Ευρώπης και υπό την προεδρία του Δημήτριου Ευρυγένη.

Το σχέδιο INNOMOS δεν κατόρθωσε τελικά να εξελιχθεί αυτούσιο σε μια ολοκληρωμένη μορφή και να αναχθεί σε πληροφορική ραχοκοκαλιά του νομικού συστήματος, φανερώνοντας έτσι, για άλλη μια φορά, τη δυσκαμψία της κρατικής μηχανής και την έλλειψη οράματος στους γραφειοκρατικούς μηχανισμούς λήψης αποφάσεων. Εντούτοις, είναι ενδεικτικές οι μελέτες που πραγματοποιήθηκαν για λογαριασμό του Υπουργείου Δικαιοσύνης, στις αρχές της δεκαετίας του ’80, σχετικά με το «σχεδιασμό ενός ολοκληρωμένου ηλεκτρονικού συστήματος νομικής πληροφόρησης σε εθνικό επίπεδο» (βλ. ΕΕΕυρΔ 3.1983) και την «ηλεκτρονική υποστήριξη του αρχείου ποινικού μητρώου» (βλ. ΕΕΕυρΔ 3.1985). Ανεξαρτήτως αποτελέσματος, πάντως, ο ενθουσιασμός για το σχέδιο INNOMOS, άφησε σημαντικές παρακαταθήκες, προκαλώντας καταρχήν το επιστημονικό ενδιαφέρον για έναν νέο, ανεξερεύνητο κλάδο και εισφέροντας σταδιακά στην καθημερινότητα νέους όρους και νέες προοπτικές. Μεταξύ άλλων, παράγωγη του όλου κλίματος ήταν και η δημιουργία μιας αυτόνομης στήλης για τη «Νομική Πληροφορική», το 1983, στη νέα, τότε, Ελληνική Επιθεώρηση Ευρωπαϊκού Δικαίου, που το ΚΔΕΟΔ εκδίδει με τη συνεργασία του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης από το 1981. Η στήλη συντηρήθηκε αρχικά με περιστασιακές μελέτες του Πασιά, ο οποίος εύγλωττα περίγραφε τους στόχους της, εγκαινιάζοντάς την: «Η στήλη αυτή δεν πρόκειται να φιλοξενήσει στοχασμούς πάνω στη λογική χρήσης της μηχανής, γιατί η ίδια η μηχανή από μόνη της δεν παράγει τίποτα, ιδιαίτερα στο χώρο του δικαίου. Αντίθετα, αυτό που θα παρουσιάζει συστηματικά, είναι η λογική της νομικής επιστήμης, μεγεθυμένη και ανανεωμένη με την υποστήριξη της μηχανής που ονομάζουμε ηλεκτρονικό υπολογιστή. Αντικείμενό της θα είναι λοιπόν η νομική προβληματική με τις παλιές και καινούριες εκφράσεις και λύσεις της, δοσμένες ωστόσο στην προοπτική που ορίζουν σήμερα η επιστήμη της Κυβερνητικής και η τεχνολογία των ηλεκτρονικών υπολογιστών.»

Ως τα μέσα της δεκαετίας του ’90, η στήλη ατόνησε σταδιακά, ως φυσικό επακόλουθο, άλλωστε, της πρόωρης εκδημίας των εμπνευστών της. Το 1996, όμως, με την έξαρση της διάδοσης και χρήσης ηλεκτρονικών υπολογιστών και την ανάπτυξη του Διαδικτύου, ανανεώθηκε το ενδιαφέρον στο πεδίο της νομικής πληροφορικής. Το ΚΔΕΟΔ σχεδίαζε και πάλι ένα πρωτοπόρο εγχείρημα, ανακοινώνοντας την παράλληλη κυκλοφορία της Ελληνικής Επιθεώρησης Ευρωπαϊκού Δικαίου σε ηλεκτρονική μορφή, με σκοπό να αποτελέσει το πρώτο ελληνικό νομικό forum ανταλλαγής επιστημονικών απόψεων στο διαδίκτυο. Η πρωτοβουλία αυτή συνάντησε δυστυχώς νομικά εμπόδια, που αφορούσαν κυρίως ζητήματα διαχείρισης πνευματικών δικαιωμάτων και δεν προχώρησε περαιτέρω. Ωστόσο το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας για τα ζητήματα νομικής πληροφορικής είχε αρχίσει να παγιοποιείται, με αποτέλεσμα την αναζωογόνηση του περιεχομένου της στήλης. Παράλληλα, στους κόλπους του ΚΔΕΟΔ αναπτύχθηκε μια λειτουργική βάση δεδομένων με την ονομασία «HELC», ενσωματώνοντας όλες τις κοινοτικές πράξεις και τον τρόπο προσαρμογής τους στην ελληνική νομοθεσία και παρέχοντας ένα εύχρηστο εργαλείο στους νομικούς και τους ερευνητές του δικαίου.

Μετά το 2000, ο ρόλος της νομικής πληροφορικής είναι ευδιάκριτος, η ζήτηση για περισσότερες πληροφορίες αυξημένη και οι ενδιαφερόμενοι νομικοί όλο και περισσότεροι. Είναι η εποχή που το διαδίκτυο εισβάλλει αποφασιστικά στην ελληνική πραγματικότητα, σε προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο. Οι βάσεις νομικών δεδομένων εμφανίζονται σε πολύ πιο οργανωμένη μορφή και προσφέρουν απομακρυσμένη πρόσβαση σε τεράστια μεγέθη νομικής πληροφορίας, για τα οποία ο Ευρυγένης μιλούσε από το ’70. Το ΚΔΕΟΔ ανταποκρίνεται από νωρίς στις προκλήσεις των καιρών, συμμετέχοντας στην ψηφιακή πραγματικότητα με τη θέση σε λειτουργία ιστοσελίδας, που εκτός των άλλων, παρέχει επιγραμμική (on-line) πρόσβαση στους καταλόγους της βιβλιοθήκης του, για εύκολη απομακρυσμένη αναζήτηση και επιστημονική έρευνα. Πρόσφατα, μάλιστα, δόθηκε σε ελεύθερη χρήση μέσω διαδικτύου και η δυνατότητα έρευνας μέσω της ηλεκτρονικής βάσης «HELC». Μέσα στο 2004, η Ελληνική Επιθεώρηση Ευρωπαϊκού Δικαίου υιοθετεί την παρούσα στήλη «e-πίκαιρα», ανταποκρινόμενη στην απαίτηση του νομικού κόσμου για έγκαιρη ενημέρωση σχετικά με τις εξελίξεις στο χώρο της νομικής πληροφορικής. Την ίδια στιγμή, οι θεματικές από τον εν λόγω χώρο δε λείπουν ούτε από τις ημερίδες, τις επιστημονικές εκδηλώσεις και τις εκδόσεις του ΚΔΕΟΔ.

Το σύντομο αυτό «βιογραφικό» του κλάδου της νομικής πληροφορικής μέσα από το πρίσμα του ΚΔΕΟΔ, δεν αποσκοπεί σε απόδοση επαίνων, για την αδιαμφισβήτητα καίρια συμβολή του Κέντρου στην επιστήμη της νομικής πληροφορικής. Πολύ περισσότερο επιδιώκεται, μέσα από την ανασκόπηση του παρελθόντος η διοχέτευση ενέργειας στο ερευνητικό παρόν και μέλλον για την ανάληψη νέων πρωτοβουλιών, τόσο ρηξικέλευθων που να ανταγωνίζονται τα πρωτοποριακά πλάνα των αείμνηστων Ευρυγένη και Πασιά. Στην προσπάθεια αυτή, την ωφέλιμη ισορροπία μπορούν να προσφέρουν τα παρακάτω λόγια του Α. Πασιά: «Δεν θα πρέπει ποτέ, με αντάλλαγμα την άνεσή μας, να περάσουμε στη φρίκη της εικόνας του νομικού, απλού και άβουλου χειριστή της μηχανής, γιατί τότε αναπόφευκτα θα ζήσουμε τη φρίκη της πραγματικότητας ενός νομικού συστήματος που θα ανήκει στην περιοχή μιας κακόγουστης αλλά και εφιαλτικής επιστημονικής φαντασίας.»

ΝΕΟΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ (TLD) .eu

Ο ανωτέρω τίτλος, αν και αρκετά τεχνικός, αποδίδει επισήμως τη δημιουργία της νέας διαδικτυακής κατάληξης ονομάτων χώρου «.eu», που φιλοδοξεί να μεταφέρει το κλίμα της ευρωπαϊκής ενοποίησης στον κυβερνοχώρο. Καταρχήν πρέπει να διευκρινιστεί ότι με τους όρους «διαδικτυακή κατάληξη», «κατάληξη ονόματος χώρου» ή, ορθότερα, «τομέας ανωτάτου επιπέδου» -σε πιστή μετάφραση του «Τop Level Domain» (εν συντομία «TLD»)- εννοείται το τελευταίο πεδίο μιας διεύθυνσης ιστοσελίδας ή και ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Συνεπώς, στο http://www.cieel.gr και στο kdeod@cieel.gr η κατάληξη «.gr» αποτελεί, για παράδειγμα, τον τομέα ανωτάτου επιπέδου (TLD). Σήμερα, οι διαθέσιμοι TLDs διακρίνονται σε εθνικούς ή αλλιώς TLDs κώδικα χώρας (country code ή ccTLDs) και σε γενικού χαρακτήρα TLDs (generic ή gTLDs). Παραδείγματα της πρώτης κατηγορίας αποτελούν οι καταλήξεις .gr, .uk, .de, .fr κλπ. και της δεύτερης η πολύ διαδεδομένη κατάληξη .com αλλά και άλλες όπως .net, .org, .info κλπ. Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφερθεί πως για την οργάνωση και διαχείριση της ονοματοδοσίας και διευθυνσιοδότησης στο διαδίκτυο υπεύθυνος είναι ο οργανισμός ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers) με έδρα τις Η.Π.Α., ο οποίος έκρινε θετικά το αίτημα για ανάθεση του .eu TLD στην Ευρωπαϊκή Ένωση βάσει του χρησιμοποιούμενου προτύπου ISO 3166. Στο εξής, λοιπόν, οι χρήστες του Διαδικτύου, πολίτες, οργανισμοί και επιχειρήσεις στην Ε.Ε., μπορούν να επιλέξουν για τη διεύθυνση της ιστοσελίδας τους τη νέα κατάληξη «.eu» που δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία της Ε.Ε.. Μεταξύ άλλων, αξίζει να ειπωθεί πως το νέο αυτό ευρωπαϊκό TLD κατηγοριοποιείται ως εθνικό (ccTLD) αλλά είναι το πρώτο, το οποίο διακρίνεται από το χαρακτήρα μιας διευρυμένης εδαφικής ταυτότητας, που ξεπερνώντας τα παραδοσιακά εθνικά όρια χρησιμοποιεί τη νομική οντότητα μιας ένωσης κρατών για να αποκτήσει διαδικτυακό στίγμα.

Όσον αφορά το ιστορικό της δημιουργίας του «.eu», η ιδέα άρχισε να συζητείται το 1997, παίρνοντας πιο ουσιαστική μορφή στις αρχές του 2000 με τη δημοσίευση Εγγράφου Εργασίας (COM (02.02.2000) 153 τελικό) και σχετικής Ανακοίνωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (COM (05.07.2000) 421 τελικό). Στα τέλη του ίδιου έτους η Επιτροπή προχώρησε σε μια πρώτη πρόταση Κανονισμού «για την υλοποίηση του τομέα ανωτάτου επιπέδου “.EU” στο Διαδίκτυο (Internet)» (COM (12.12.2000) 827 τελικό). Η πρόταση αυτή, τροποποιημένη από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (COM (02.10.2001) 535 τελικό), οδήγησε τελικά στην έκδοση του Κανονισμού (ΕΚ) 733/22.04.2002 «για την υλοποίηση του .eu τομέα ανωτάτου επιπέδου». Με τον εν λόγω Κανονισμό χαράχτηκε η πολιτική στρατηγική για τη δημιουργία και το πλαίσιο λειτουργίας ενός «μητρώου», που με τη μορφή μη κερδοσκοπικού οργανισμού αναλαμβάνει την οργάνωση, τη διαχείριση και τη διεύθυνση του .eu TLD. Ακολούθως, την 21^η Μαΐου 2003, η Επιτροπή δημοσίευσε Απόφασή της με την οποία ορίζεται ως «μητρώο» ανωτάτου επιπέδου .eu ο «European Registry for Internet Domains» (EURid), ο οποίος επελέγη ύστερα από δημόσια πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος και αξιολογική διαδικασία.

Μετά την επιλογή του EURid μεσολάβησαν αρκετοί μήνες προετοιμασίας έως τις 7 Δεκεμβρίου 2005, οπότε και ξεκίνησε η διαδικασία καταχώρισης ονομάτων τομέα στον .eu TLD. Η διαδικασία διέπεται από τις ρυθμίσεις του Κανονισμού (ΕΚ) 874/28.04.2004 «για τη θέσπιση κανόνων δημοσίου συμφέροντος σχετικά με την υλοποίηση και τις λειτουργίες του .eu τομέα ανωτάτου επιπέδου και τις αρχές που διέπουν την καταχώριση». Σύμφωνα με τον Κανονισμό, οι αιτήσεις καταχώρισης δεν υποβάλλονται απευθείας ενώπιον του EURid, αλλά ενώπιον διαπιστευμένων καταχωρητών που εδρεύουν στα κράτη-μέλη και αναλαμβάνουν τη διεκπεραίωση της διαδικασίας για λογαριασμό των ενδιαφερομένων με ανάλογη χρέωση (το ελάχιστο κόστος καταχώρισης ανέρχεται σε 10 €). Ως προς την καταχώριση των ονομάτων ισχύει η αρχή της χρονικής προτεραιότητας υποβολής της αίτησης (first come, first served principle). Παράλληλα προβλέπεται ένα μητρώο ονομάτων που δεν καταχωρίζονται, όπου περιλαμβάνονται για παράδειγμα ονόματα χωρών και εθνικοί κωδικοί (π.χ. «gr» για την Ελλάδα) καθώς επίσης δύνανται να εξαιρεθούν από την καταχώριση, ονόματα με δυσφημιστικό, ρατσιστικό και εν γένει ανάρμοστο περιεχόμενο αν υπάρχει σχετική απόφαση δικαστηρίου κράτους-μέλους.

Βάσει του Κανονισμού (ΕΚ) 874/2004 επιβάλλεται μία πρώτη περίοδος Σταδιακής Καταχώρισης (Sunrise Period), η οποία χωρίζεται σε δύο φάσεις διάρκειας δύο μηνών η καθεμία. Στην πρώτη φάση, το δικαίωμα καταχώρισης αφορά μόνο κατατεθέντα εθνικά και κοινοτικά εμπορικά σήματα καθώς και δημόσιους φορείς των κρατών-μελών. Στη δεύτερη φάση, αιτήσεις καταχώρισης μπορούν να υποβληθούν τόσο από δικαιούχους της πρώτης φάσης όσο και από κατόχους άλλων «προηγούμενων δικαιωμάτων». Τα λοιπά «προηγούμενα δικαιώματα» περιλαμβάνουν π.χ. μη κατατεθέντα εμπορικά σήματα, εμπορικές επωνυμίες, οικογενειακά ονόματα, τίτλους προστατευόμενων καλλιτεχνικών έργων κλπ. στο μέτρο που προστατεύονται από το εθνικό δίκαιο των κρατών-μελών. Στην περίοδο αυτή δεν ισχύει η αρχή της χρονικής προτεραιότητας της αίτησης. Η ύπαρξη προηγούμενου δικαιώματος αποδεικνύεται με έγγραφα, ο έλεγχος των οποίων διενεργείται από την εταιρεία PricewaterhouseCoopers, με εξαίρεση τους δημόσιους φορείς που υποβάλλουν τα νομιμοποιητικά έγγραφα ενώπιον αρμόδιου φορέα επικύρωσης που ορίζει το κάθε κράτος-μέλος. Στην Ελλάδα αρμόδια είναι η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων, η οποία νομιμοποιεί ως κατόχους προηγούμενου δικαιώματος μόνο νομικά πρόσωπα του στενού δημόσιου τομέα (π.χ. Υπουργεία, ΟΤΑ, ν.π.δ.δ.).

Με ανακοίνωση του EURid, η περίοδος της Σταδιακής Καταχώρισης εκτείνεται χρονικά από 7 Δεκεμβρίου 2005 έως 6 Απριλίου 2006. Μετά τη λήξη της, έχει δυνατότητα οποιοσδήποτε είναι εγκατεστημένος στην Ε.Ε. να υποβάλλει αίτηση καταχώρησης ονόματος τομέα στον .eu TLD. Ήδη, πάντως, ο μεγάλος αριθμός των αιτήσεων στην περίοδο Σταδιακής Καταχώρισης καταδεικνύει τη μεγάλη ζήτηση για τις νέες διευθύνσεις με κατάληξη «.eu». Είναι ενδεικτικό πως τις δύο πρώτες μέρες συγκεντρώθηκαν συνολικά 117.424 αιτήσεις για 86.122 ονόματα τομέα από τους 800 περίπου διαπιστευμένους καταχωρητές όλων των κρατών-μελών. Το μεγαλύτερο δε ενδιαφέρον συγκέντρωσε το όνομα «sex.eu» με 227 αιτούντες να το διεκδικούν. Σύμφωνα και με την Ευρωπαία Επίτροπο για την Κοινωνία της Πληροφορίας και τα Μέσα Επικοινωνίας, κ. Βίβιαν Ρέντινγκ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ευελπιστεί ότι ο τομέας ανωτάτου επιπέδου .eu θα καταστεί εξίσου σημαντικός με τον .com (dot com), προσφέροντας, ιδιαίτερα στις επιχειρήσεις, προστασία βάσει της κοινοτικής νομοθεσίας απέναντι σε καταληψίες του κυβερνοχώρου.

ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS:

http://europa.eu.int/information_society/policy/doteu/background/index_en.htm

http://www.eurid.eu/en/registrant

http://www.eu-domain-names-resource.com

http://www.icann.org/minutes/prelim-report-25sep00.htm#00.74

http://eu.domeny.cz/?inc=historie

http://www.infoworld.com/article/05/12/07/HNsex.eu_1.html