e-πίκαιρα

Κυριακή 29 Αυγούστου 2010

ΜΙΑ ΑΛΗΘΙΝΗ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ…

Αντί προλόγου

Το ταξίδι κράτησε μόλις δύο αριστερά κλικ. Ο Epik Memo εμφανίστηκε με καλοκαιρινή περιβολή και σακίδιο στην αίθουσα υποδοχής. Με έκδηλη αμηχανία δοκίμασε λίγα βήματα μπρος-πίσω και τελικά ακολούθησε τις οδηγίες που προβάλλονταν αριστερά και δεξιά στις μεγάλες οθόνες. Λίγο πριν ολοκληρώσει τη μοναχική του πορεία έως το τέλος του διαδρόμου, μια φωνή διέκοψε την προσπάθειά του να αδράξει μια καρέκλα. Δίπλα του διέκρινε μια κομψή μελαχρινή κοπέλα με σοβαρό σκούρο ντύσιμο. Συστήθηκε ως Kira Laim. Προχωρώντας μαζί και ανταλλάσσοντας απόψεις, συνομολόγησαν την περιέργειά τους να δουν περισσότερα από αυτόν τον πρωτόγνωρο διαφορετικό κόσμο. Η σύντομη γνωριμία τους επισφραγίστηκε με ένα φιλικό δεξί κλικ και έληξε με την επιθυμία της Kira να πετάξει προς το κοντινότερο νησί για ψώνια ενώ ο Epik διακτινίστηκε στο αμφιθέατρο του Ανοιχτού Πανεπιστημίου Λίντεν για να παρακολουθήσει, τελικά, μια διάλεξη σχετικά με την «Ψυχή του Κυβερνοχώρου». Μία ώρα αργότερα, αρκετά προβληματισμένος σχετικά με την υλική υπόσταση των εικονικών πραγμάτων, θέλησε να αποκτήσει το δικό του σπίτι. Δυστυχώς, στις «Επιλογές» τα χρήματά του βρίσκονταν στο μηδέν. Αυτόματα προωθήθηκε στο ανταλλακτήριο αληθινού-εικονικού χρήματος. Αυθόρμητα σκέφτηκε πως ο δρόμος προς μια εικονική «δεύτερη ζωή» δεν παύει να περνάει μέσα από το υλιστικό φίλτρο της αληθινής «πρώτης».

Η εξέλιξη των εικονικών κόσμων

Η ανθρώπινη τάση για φυγή από την καθημερινή πραγματικότητα και αναζήτηση νέων κόσμων και ρόλων ασφαλώς δεν αποτελεί αποκλειστικό φαινόμενο της σύγχρονης εποχής. Ωστόσο, η είσοδος των νέων τεχνολογιών στη ζωή μας και ειδικά η ραγδαία διάδοση της χρήσης προσωπικών ηλεκτρονικών υπολογιστών δημιούργησε νέες διεξόδους στη διαρκή αναζήτηση εναλλακτικών κόσμων. Από τη δεκαετία του 1980 τα ηλεκτρονικά παιχνίδια παρείχαν στους παίκτες τις πρώτες δυνατότητες ταύτισης με τους ήρωες των παιχνιδιών, τους οποίους καθοδηγούσαν οι ίδιοι στην αντιμετώπιση προκαθορισμένων σεναρίων δράσης. Οι βασικές μορφές των παιχνιδιών αυτών πολλοί γρήγορα εξελίχτηκαν, επιτρέποντας στους παίκτες να συναγωνίζονται μέσα σε ψηφιακά περιβάλλοντα. Φυσικά, η επικοινωνιακή επανάσταση του διαδικτύου προώθησε περαιτέρω αυτή την ιδέα με τα λεγόμενα επιγραμμικά παιχνίδια ρόλων μεγάλου αριθμού παικτών (Massively multiplayer online role-playing game, MMORPG), οπότε δημιουργήθηκαν ουσιαστικά οι πρώτοι εικονικοί κόσμοι που έδιναν τη δυνατότητα σε πλήθος ανθρώπων να συναντηθούν ψηφιακά και να αλληλεπιδράσουν ελεύθερα στο πλαίσιο του φανταστικού κόσμου που απεικόνιζε κάθε παιχνίδι. Σήμερα, οι εφαρμογές αυτές έχουν πολλαπλασιαστεί παραλλάσσοντας την ίδια βασική φιλοσοφία δράσης και εξελίσσοντας διαρκώς τις γραφικές αναπαραστάσεις, αποτελώντας σταθερά πόλο έλξης για χρήστες κάθε ηλικίας.
Παράλληλα με την προώθηση των εικονικών παιχνιδόκοσμων, το διαδίκτυο έδωσε απεριόριστες λύσεις στη βασική ανάγκη επικοινωνίας και αναμενόμενα εξελίχτηκε σε μέσο κοινωνικοποίησης και γνωριμιών μέσα από ομάδες συζήτησης, εικονικά δωμάτια πολλαπλής και άμεσης επικοινωνίας έως την κοινωνική δικτύωση τύπου «facebook». Η σύζευξη των ελκυστικών γραφικών αναπαραστάσεων και των δυνατοτήτων επικοινωνίας ήταν θέμα χρόνου. Πράγματι, μετά το 2000 άρχισαν να εμφανίζονται οι πρώτες προσπάθειες δημιουργίας λειτουργικών εικονικών κόσμων προκειμένου να φιλοξενήσουν όσους θα επιθυμούσαν μια εναλλακτική ζωή στον κυβερνοχώρο. Η μακροβιότερη πλατφόρμα εικονικής πραγματικότητας είναι η φινλανδική «Habbo», η οποία μετράει σήμερα πάνω από 120 εκατομμύρια συνδεδεμένα άβαταρ (ψηφιακές φιγούρες που αναπαριστούν το κάθε μέλος ενός εικονικού κόσμου). Ωστόσο, πιο εντυπωσιακός σε εμφάνιση και δυνατότητες θεωρείται ο τρισδιάστατος εικονικός κόσμος του «Second Life» («Δεύτερη Ζωή») τον οποίο προσφέρει η αμερικανική εταιρία Linden.

Η «Δεύτερη ζωή» στην πράξη

Ο Epik Memo είναι πραγματικό άβαταρ του «Second Life» που δημιουργήθηκε και περιπλανήθηκε στα αληθοφανή ψηφιακά μονοπάτια για τις ανάγκες σύνταξης της παρούσας στήλης. Η εγγραφή ως μέλος του «Second Life» απευθύνεται μόνο σε ενήλικες, είναι σχετικά απλή και χωρίς κόστος. Ωστόσο, όπως και στους άλλους εικονικούς κόσμους έτσι κι εδώ απαιτούνται χρήματα για να εκμεταλλευτεί κανείς πλήρως τις δυνατότητες που προσφέρονται. Το εικονικό νόμισμα είναι το δολάριο-λίντεν το οποίο αγοράζεται βάσει σχετικής ισοτιμίας με πραγματικά χρήματα. Η εικονική επικράτεια χωρίζεται στα νησιά και στην ηπειρωτική χώρα που αποτελείται από περιφέρειες. Το κάθε μέλος μπορεί να αγοράσει εκτάσεις γης από την εταιρία Linden ή από άλλα μέλη, αλλά υπόκειται και σε αντίστοιχη φορολογία που αποδίδει στην εταιρία. Επίσης, οι ιδιοκτήτες εικονικής γης, οι λεγόμενοι Κάτοικοι, μπορούν να χτίσουν, να κατασκευάσουν και γενικότερα να δημιουργήσουν σχεδόν ότι φανταστούν με τη βοήθεια εντολών του συστήματος. Με τον τρόπο αυτό έχουν δημιουργηθεί πολυτελή σπίτια αλλά και επώνυμα καταστήματα, γυμναστήρια, γήπεδα, κλαμπ και χώροι αναψυχής, που προσομοιώνουν με τρισδιάστατο τρόπο την πραγματικότητα σε έναν κόσμο που λειτουργεί αδιάκοπα. Όλα τα μέλη μπορούν να διαμορφώσουν την εμφάνιση του άβαταρ που τους εκπροσωπεί και να κινηθούν ελεύθερα, να πετάξουν ή να τηλεμεταφερθούν, να ανταλλάξουν γραπτά μηνύματα αλλά και να επικοινωνήσουν φωνητικά με άλλα μέλη.

Ένας κόσμος πολλών ευκαιριών

Για πολλούς η επιλογή μιας εικονικής ζωής θεωρείται ένα υπερβολικό παιχνίδι, για άλλους αποτελεί επικίνδυνη αποκοπή από την πραγματικότητα. Ωστόσο, μια «δεύτερη ζωή» μπορεί να είναι κάτι παραπάνω από μια απλή απόδραση στην καθημερινότητα. Πέρα από τις φιλίες ή τις σχέσεις που ξεκινούν μέσα στον εικονικό κόσμο, γίνεται όλο και συχνότερη η χρήση του από εταιρίες και επιχειρήσεις προκειμένου να έρθουν σε επαφή ή να κλείσουν επαγγελματικές συμφωνίες. Πολλοί ερευνητές, επίσης, επιλέγουν εικονικά εργαστήρια συγκερασμού γνώσης για να συναντηθούν με απομακρυσμένους συναδέλφους και να ανταλλάξουν απόψεις και προβληματισμούς. Ιατρικά κέντρα παρέχουν συμβουλευτικές υπηρεσίες σε ασθενείς ενώ ειδικά σχεδιασμένοι χώροι προσφέρουν μια απαραίτητη εναλλακτική σε άτομα με κινητικά προβλήματα. Στον τομέα της εκπαίδευσης συντελείται κυριολεκτικά μια κοσμογονία καθώς το e-Learning γίνεται πιο πραγματικό από κάθε άλλη προσπάθεια. Προγραμματισμένες παραδόσεις και διαλέξεις συγκεντρώνουν πλήθος φοιτητών σε εικονικές αίθουσες και αμφιθέατρα που έχουν δημιουργηθεί από αληθινά πανεπιστήμια. Ξένες γλώσσες διδάσκονται από αρκετούς φορείς και αλληλοδιδάσκονται μεταξύ μελών ενώ πολλά επιμορφωτικά σεμινάρια οργανώνονται από επιχειρήσεις προκειμένου να εκπαιδεύσουν μαζικά και οικονομικά το προσωπικό τους. Ακόμα και σε επίπεδο ηλεκτρονικής διακυβέρνησης υπάρχουν τα πρώτα δείγματα γραφής από κράτη όπως οι Μαλδίβες, η Σουηδία και η Εσθονία που εγκατέστησαν πρεσβείες στο λεγόμενο «Διπλωματικό Νησί» του «Second Life», παρέχοντας ενημέρωση στα ενδιαφερόμενα μέλη σχετικά με κρατικές υπηρεσίες τους.
Πάνω από όλα όμως ο εικονικός κόσμος αποτελεί γόνιμο έδαφος για την άνθηση μιας παράλληλης οικονομίας καθώς στο τέλος όλα τα προσφερόμενα αγαθά και οι παρεχόμενες υπηρεσίες αποτιμώνται σε εικονικό και κατ’ επέκταση αληθινό χρήμα. Εικονικοί επιχειρηματίες δραστηριοποιούνται στον τομέα μεταπώλησης ή ενοικίασης γης, στη δημιουργία και διάθεση ψηφιακών επώνυμων ρούχων και αξεσουάρ, στην κατασκευή σπιτιών, στην παροχή ερωτικών υπηρεσιών μέχρι και στην οργάνωση εικονικών γάμων. Καθώς φαίνεται μάλιστα πρόκειται για ιδιαίτερα κερδοφόρες επιχειρήσεις, αφού το σύνολο των συναλλαγών μεταξύ μελών του «Second Life», ανέρχεται στα 150 εκατομμύρια δολάρια Η.Π.Α. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Κάτοικος Anshe Chung (κατά αληθινό κόσμο Ailin Graef) που το 2006 ανακοίνωσε κέρδη άνω του ενός εκατομμυρίου δολαρίων Η.Π.Α. προερχόμενα από τη μεσιτική της δράση στη «δεύτερη ζωή» της.

Οι νομικές προκλήσεις

Αναμενόμενα, βέβαια, σε έναν κόσμο που μιμείται τόσο πετυχημένα την πραγματικότητα δε θα μπορούσαν να λείπουν οι ανεπιθύμητες συμπεριφορές και οι αντικανονικές δράσεις, ειδικά όταν υπάρχει η δυνατότητα χρηματικού οφέλους. Όχι τυχαία, δεν αναφερόμαστε καταρχήν σε παράνομες συμπεριφορές καθώς στο «Second Life» όπως και σε άλλους εικονικούς κόσμους ισχύουν οι κανόνες της παρέχουσας την υπηρεσία εταιρίας, τους οποίους αποδέχονται ρητά όλοι οι εγγεγραμμένοι χρήστες. Παρ’ όλα αυτά σε αρκετές περιπτώσεις μέλη εικονικών κοινοτήτων έχουν διεκδικήσει απαιτήσεις του λεγόμενου «μέσα κόσμου» ενώπιον της «έξωθεν» δικαιοσύνης, στρεφόμενοι είτε κατά της υπεύθυνης εταιρίας είτε κατά άλλων μελών.
Οι πρώτες υποθέσεις που απασχόλησαν το νομικό κόσμο σχετίζονται με παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων εντός του «Second Life». Η πιο ενδεικτική αφορά εταιρία που διευκόλυνε την ερωτική επαφή μεταξύ άβαταρ με τη βοήθεια ειδικά σχεδιασμένου ψηφιακού κρεβατιού. Η παροχή αυτής της υπηρεσίας απέφερε μεγάλα κέρδη οδηγώντας τελικά τους ανταγωνιστές στην αντιγραφή της εν λόγω εφαρμογής και την περαιτέρω διάθεση της με χαμηλότερες τιμές. Η Linden δεν έλαβε θέση και τελικά η θιγόμενη εταιρία προσέφυγε εναντίον όλων ενώπιον των δικαστηρίων της Νέας Υόρκης, ξεκινώντας μια δικαστική διαμάχη που εκκρεμεί έως σήμερα. Μια άλλη κατηγορία υποθέσεων αφορά την κλοπή εικονικών αντικειμένων. Πρόκειται για περιπτώσεις όπου μέλη μιας εικονικής κοινότητας εκμεταλλεύονται κενά ασφαλείας του συστήματος και αφαιρούν αγαθά από άλλα μέλη. Πολλές φορές γίνεται χρήση μεθόδων phising προκειμένου οι δράστες να αποσπάσουν τους κωδικούς των χρηστών και στη συνέχεια να προχωρήσουν στην αφαίρεση των αντικειμένων από το λογαριασμό τους. Μεγάλο αριθμό τέτοιων κλοπών ερευνούν από την άνοιξη του 2010 οι αστυνομικές αρχές της Φινλανδίας μετά από συνεχόμενες καταγγελίες μελών του εικονικού κόσμου «Habbo». Μια ακόμη σημαντική κατηγορία νομικών διαφορών που εδράζουν στον εικονικό κόσμο έχουν δημιουργήσει οι αξιώσεις μελών εναντίον της εταιρίας που παρέχει και διευθύνει την «δεύτερη ζωή» τους. Ειδικότερα, η εταιρία Linden έχει δεχτεί πολλές αγωγές από πρώην μέλη του «Second Life», τα οποία απέβαλε με δική της πρωτοβουλία διαγράφοντας τους λογαριασμούς τους και μαζί όλα τα χρήματα που είχαν επενδύσει στον εικονικό κόσμο. Πρόσφατα μάλιστα η Linden κοινοποίησε την μονομερή αλλαγή των όρων συναλλαγών της διευκρινίζοντας πως τόσο η ψηφιακή γη όσο και κάθε αντικείμενο του κόσμου της παραμένει στη δική της ιδιοκτησιακή ευχέρεια. Η ανακοίνωση αυτή προκάλεσε βέβαια αντιδράσεις όχι μόνο σε επίπεδο μελών αλλά και στους κόλπους των καταναλωτών εν γένει.
Πριν σπεύσει κανείς να απαξιώσει τη σοβαρότητα τέτοιων υποθέσεων εικονικής καταγωγής, πρέπει να επισημανθεί πως ούτε το κόστος μιας δεύτερης ζωής είναι ασήμαντο, ούτε ο αριθμός των μελών των εικονικών κοινοτήτων είναι αμελητέος. Ίσως φαίνεται νομικά ασταθής η διεκδίκηση, η αντιγραφή ή η κλοπή ενός αντικειμένου που δεν υφίσταται με φυσικό τρόπο, όμως σε κάθε περίπτωση η περιουσιακή βλάβη των μελών είναι υπαρκτή και χρήζει αντιμετώπισης. Στο σημείο αυτό η σύγκλιση εικονικού και αληθινού κόσμου είναι αναπόφευκτη αλλά όχι πρωτοφανής αφού έχει προηγηθεί η τροφοδότηση της «δεύτερης ζωής» από την πραγματική οικονομία της «πρώτης».
Εστιάζοντας πιο συγκεκριμένα στις ανωτέρω περιπτώσεις που αποτελούν πρόκληση για τη νομική θεωρία μπορούμε να διατυπώσουμε αντίστοιχα και συνοπτικά τις εξής σκέψεις:
- Η δημιουργία ενός πρωτότυπου ψηφιακού αντικειμένου στο πλαίσιο ενός εικονικού κόσμου, προφανώς και αποτελεί πνευματικό έργο το οποίο χρήζει προστασίας με τους νόμους του αληθινού κόσμου, όπως προστατεύονται για παράδειγμα τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών. Εν προκειμένω, λόγο εξαίρεσης θα μπορούσε να αποτελεί η ρητή παραίτηση των μελών από την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων τους προκειμένου να εισέλθουν στο «Second Life». Τέτοια ρήτρα δεν περιέχεται, ωστόσο, στους κανόνες που θέτει η εταιρία Linden.
- Τα εικονικά αντικείμενα, αν και στερούνται φυσικής υπόστασης, είναι δεκτικά φυσικής εξουσίασης από τους εικονικούς ιδιοκτήτες τους και είναι αποτιμητά σε χρήμα. Συνεπώς οφείλουν να συμπεριληφθούν σαφώς στην νομική έννοια του πράγματος και να προστατευθούν αναλόγως.
- Εφόσον μια επιχείρηση λειτουργεί νόμιμα και αποκομίζει κέρδη δημιουργώντας και πουλώντας εικονική γη, υποχρεούται να σέβεται την καταναλωτική πίστη. Η πολιτεία αντίστοιχα καλείται να προστατεύσει με τη νομοθεσία της τους καταναλωτές όχι μόνο αληθινών αλλά και εικονικών αγαθών, έστω κι αν πολλοί θεωρούν αφελείς τις εικονικές επενδύσεις.
Σε γενικές γραμμές δεν πρέπει να λησμονούμε πως ο εικονικός κόσμος αποτελεί μέρος των δραστηριοτήτων του αληθινού κόσμου. Ως εκ τούτου δεν νοείται να αντιμετωπίζεται ως άσυλο παραβατικών συμπεριφορών ούτε μπορεί να διέπεται αποκλειστικά από τους κανόνες που μονομερώς θέτει μια εταιρία ιδιωτικών συμφερόντων. Οι ιδιαιτερότητες, όμως, της ψηφιακής πραγματικότητας και ειδικά ενός λειτουργικού και πολυπληθούς εικονικού κόσμου απαιτούν προσαρμοστικότητα και ευελιξία από τους εφαρμοστές της πραγματικής νομοθεσίας. Επιπλέον, λόγω του τυπικού χαρακτήρα των νομικών κειμένων, ο σύγχρονος νομοθέτης οφείλει να καλύψει τα κενά που δεν αναπληρώνονται ερμηνευτικά και να αναγνωρίσει την ψηφιακή πραγματικότητα, εντάσσοντας τα δεδομένα και τους όρους της στην εργαλειοθήκη του δικαίου.

Αντί επιλόγου

Ο Epik Memo περιπλανήθηκε αρκετή ώρα ανάμεσα σε περίεργα άβαταρ με κάθε λογής φανταστικά ονόματα να ξεπηδούν πάνω από το κεφάλι τους. Άκουσε πολλούς διαλόγους να εκτυλίσσονται γύρω του, νεοσύστατα ζευγάρια να φλερτάρουν, μητέρες να μιλούν για τα παιδιά τους, επαγγελματίες να διαφωνούν για το κόστος μιας «δεύτερης ζωής», ομάδες φανατικών να διαπληκτίζονται για ιδεολογίες, αθλητικές ομάδες, μουσικές τάσεις. Φτάνοντας στα απαγορευμένα όρια μιας ιδιωτικής έκτασης αποφάσισε να πετάξει. Κοίταξε τον παράξενο κόσμο από ψηλά. Γεμάτος αδυναμίες και επιθυμίες, έμοιαζε τόσο πολύ με τον πραγματικό. Μόνο που εδώ ο καθένας μπορούσε εύκολα να παριστάνει κάτι άλλο. Η συνολική εικόνα όμως παρέμενε ίδια, δεν είχε να ζηλέψει πολλά από την πραγματικότητα, αφού κάθε bit αυτού του ψηφιακού κόσμου έχει φιλτραριστεί από το «αληθινό είναι». Στη σκέψη αυτή η οθόνη πάγωσε και ένα αυτόματο μήνυμα ειδοποίησε τον Epik πως εξαιτίας ενός σφάλματος βγήκε έξω από το σύστημα. Η επιστροφή του απείχε μόλις δύο αριστερά κλικ, αλλά… μια αστραπιαία προέκταση της τελευταίας σκέψης του αγκύλωσε το δάχτυλό του: μήπως είναι τελικά η αληθινή ζωή που δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από τον εικονικό κόσμο;

ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS:

Εικονικοί κόσμοι:
http://secondlife.com

http://www.entropiaplatform.com

http://www.habbo.com/

http://www.smallworlds.com

http://www.whyville.net

http://www.there.com

Ηλεκτρονικός τύπος:
http://www.bbc.co.uk/news/10207486

http://www.sophos.com/blogs/gc/g/2010/06/01/police-search-stolen-virtual-furniture-habbo-hotel/

http://news.cnet.com/8301-13577_3-20004004-36.html

http://www.geekosystem.com/second-life-lawsuit/

http://www.3dinternetlaw.com/Blog/files /abd7f554a019b60ed9174a03c614c6f9-41.html#unique-entry-id-41

http://www.computerweekly.com/Articles/2009/10/07/238031/Virtual-world-theft-heads-to-real-life-court.htm

http://www.guardian.co.uk/technology/2008/nov/25/second-life-internet

http://secondlife.reuters.com/stories/2007/07/03/sl-business-sues-for-copyright-infringement/

http://news.cnet.com/8301-10784_3-9724564-7.html

http://www.wired.com/gaming/virtualworlds/news/2006/05/70909

http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aR6xHcnBMn9M

http://cyberlaw.stanford.edu/node/5419

Βλ. επίσης:
http://virtuallanddispute.com/

http://www.virtuallyblind.com/files/07_10_24_eros_et_al_v_simon_complaint.pdf

http://lindenlab.com/

http://pvw.illinois.edu/pvw/

Δευτέρα 7 Ιουνίου 2010

ΕΝΙΑΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΨΗΦΙΑΚΗ ΑΓΟΡΑ

Μέσα στο Μάιο του 2010 ανακοινώθηκε η Ψηφιακή Ατζέντα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από την πρώην Επίτροπο Ανταγωνισμού Neelie Kroes, η οποία είναι πλέον αρμόδια για τα θέματα της Κοινωνίας της Πληροφορίας. Βασικό άξονα της νέας Ατζέντας αποτελεί η δημιουργία μιας ενιαίας ψηφιακής αγοράς για την Ευρώπη. Το ηλεκτρονικό εμπόριο εντός της Ε.Ε. κρίνεται ασφυκτικά περιορισμένο από ποικίλα εμπόδια, που δεν επιτρέπουν την αύξησή του σε ανταγωνιστικά μεγέθη, συγκρίνοντας ειδικά με την αντίστοιχη αγορά των Η.Π.Α.. Σύμφωνα με μετρήσεις, το 92% των Ευρωπαίων, που αγοράζουν προϊόντα ή υπηρεσίες ηλεκτρονικά, προτιμούν εγχώριους προμηθευτές ενώ το 60% των υπερσυνοριακών διαδικτυακών συναλλαγών αποτυγχάνουν να ολοκληρωθούν εξαιτίας νομικών ή τεχνικών δυσκολιών. Ενδεικτικά εμπόδια που συναντούν οι εν δυνάμει καταναλωτές online, αποτελούν η διαφορετική γλώσσα, η ανομοιογένεια του καθεστώτος προστασίας καταναλωτών και οι περιορισμένοι τρόποι πληρωμής.

Υποστηρίζοντας θερμά την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου προς το συμφέρον των Ευρωπαίων πολιτών, που μπορούν έτσι να εξοικονομήσουν χρήματα αλλά και να αυξήσουν τις επιλογές τους, η Ευρωπαία Επίτροπος παρουσιάστηκε αποφασισμένη να βελτιώσει τις συνθήκες των διαδικτυακών συναλλαγών. Για το σκοπό αυτό έθεσε απαιτητικούς βραχυπρόθεσμους στόχους. Ειδικότερα, έως το τέλος του 2010 προβλέπεται η επίτευξη ενός Ενιαίου Χώρου Πληρωμών σε Ευρώ (Single Euro Payments Area-Sepa) που θα υποστηρίζει ευκολότερους τρόπους ηλεκτρονικών πληρωμών μέσα από απλοποιημένες ενιαίες φόρμες. Παράλληλα μέχρι το τέλος του 2011, θα αναπτυχθούν προηγμένες μέθοδοι ηλεκτρονικής πιστοποίησης της ταυτότητας που θα εγγυώνται αυξημένη ασφάλεια των συναλλαγών. Περαιτέρω, θίγεται αποφασιστικά το ζήτημα της διαχείρισης και προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων, με σκοπό το άνοιγμα της online αγοράς ψυχαγωγικού περιεχομένου μέχρι το 2012. Πιο συγκεκριμένα, ο στόχος είναι η διακίνηση ψηφιακών αρχείων μουσικής και κινηματογραφικών ταινιών να οδηγηθεί σε νόμιμες οδούς ακολουθώντας το παράδειγμα των Η.Π.Α., που σημειώνουν σήμερα το μικρότερο ποσοστό πειρατείας. Όπως χαρακτηριστικά επεσήμανε η Επίτροπος «ο καλύτερος τρόπος να αντιμετωπίσεις την πειρατεία είναι να προσφέρεις στον κόσμο μια νόμιμη εναλλακτική». Η ενίσχυση της αγοράς ψηφιακής μουσικής και ταινιών θα μπορούσε πιθανότατα να συμπαρασύρει σε ανοδική πορεία όλη την ηλεκτρονική αγορά, αλλά η εξεύρεση της χρυσής τομής στην διαχείριση των πνευματικών δικαιωμάτων μπορεί να αποδειχθεί, όπως πολλές φορές στο παρελθόν, ανυπέρβλητο εμπόδιο.

Οι πρωτοβουλίες αυτές, αν και αποδεκτές σε γενικές γραμμές ως προς το ουσιαστικό τους περιεχόμενο, δεν στερήθηκαν σκεπτικιστικής κριτικής. Καταρχήν αμφισβητείται η δυνατότητα επίτευξης τόσο βραχυπρόθεσμων στόχων αλλά το κυριότερο διακρίνεται μια τάση να αντιμετωπιστεί με σαρκασμό η προσπάθεια θεμελίωσης μιας ενιαίας ψηφιακής αγοράς τη στιγμή που το ευρωπαϊκό οικοδόμημα κλυδωνίζεται στη δίνη μιας οικονομικής κρίσης δίχως εμφανές σημείο εκτόνωσης. Εν αμφιβολία πλανάται το ερώτημα αν ο Ευρωπαίος εργαζόμενος ή συνταξιούχος προτίθεται να συμμετέχει στην ισχυροποίηση οποιασδήποτε νέας αγοράς όταν θα βλέπει την αγοραστική του δύναμη να μειώνεται απρόβλεπτα. Ίσως, όμως, η ίδια η συγκυρία επιβάλλει επιτακτικά το άνοιγμα νέων ελκυστικότερων αγορών που θα ενισχύσουν την ευρωπαϊκή οικονομία, εξασφαλίζοντάς της ανταγωνιστική προοπτική στον παγκόσμιο οικονομικό χάρτη.

ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS:

Ενιαίος Ευρωπαϊκός Πληροφοριακός Χώρος-i2010:
http://ec.europa.eu/information_society/eeurope/i2010/single_infor_space/index_en.htm

Πλάνο eBusiness από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή:
http://ec.europa.eu/information_society/tl/ecowor/ebusiness/index_en.htm

Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Ατζέντα:
http://ec.europa.eu/information_society/digital-agenda/documents/digital-agenda-communication-en.pdf

Ηλεκτρονικός τύπος:
http://www.ecommercetimes.com/story/70069.html

http://www.iptegrity.com/index.php?option=com_content&task=view&id=533&Itemid=9

Βλ. επίσης:
http://www.law.stanford.edu/program/centers/cfec/#eu_e-commerce_law_project

http://www.eu-ems.com/summary.asp?event_id=56&page_id=350

http://www.bledconference.org/index.php/eConference/2010

http://ec.europa.eu/commission_barroso/kroes/index_en.html

Τρίτη 4 Μαΐου 2010

KΟΙΝΗ ΔΡΑΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟ ΚΥΒΕΡΝΟΕΓΚΛΗΜΑ

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η διαρκώς διογκούμενη διαδικτυακή εγκληματικότητα, κοστίζει πλέον ετησίως 750 δισεκατομμύρια ευρώ, αντιστοιχώντας στο 1% του ακαθάριστου παγκόσμιου προϊόντος. Οι αριθμοί από μόνοι τους δικαιολογούν την έντονη ανησυχία που επικρατεί διεθνώς προτάσσοντας μία συνεργασία σε παγκόσμιο επίπεδο για την αντιμετώπιση των σύγχρονων μορφών του εγκλήματος. Ήδη από το 2001, με πρωτοβουλία του Συμβουλίου της Ευρώπης, υπογράφηκε στη Βουδαπέστη η Συνθήκη για το Κυβερνοέγκλημα. Έκτοτε, όμως, πολλές χώρες που τη συνυπέγραψαν, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, έχουν αμελήσει την κύρωσή της που θα την θέσει σε πλήρη ισχύ εντός της εθνικής επικράτειάς τους.

Στο πρόσφατο (τέλη Μαρτίου 2010) ετήσιο Συνέδριο υπό την αιγίδα του Συμβουλίου της Ευρώπης, στο Στρασβούργο, απευθύνθηκε για άλλη μία φορά έκκληση προς όλες τις χώρες να προχωρήσουν στην εφαρμογή της Συνθήκης δημιουργώντας ένα όσο το δυνατόν ευρύτερο δίκτυο ενιαίας νομοθετικής αντιμετώπισης της ιντερνετικής εγκληματικότητας. Επίσης, τονίστηκε η σημασία της συνεργασίας μεταξύ διωκτικών αρχών και τηλεπικοινωνιακών παρόχων ενώ κρίθηκε απαραίτητη η αυστηροποίηση της διαδικασίας καταχώρησης ονομάτων χώρου (domain names) από τον αρμόδιο οργανισμό ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers). Τέλος, εκφράστηκε η ελπίδα στήριξης της Συνθήκης από τον ΟΗΕ, στο πλαίσιο του 12ου Συνεδρίου του για την αντιμετώπιση του εγκλήματος που θα ακολουθούσε ένα μήνα αργότερα στο Σαλβαδόρ της Βραζιλίας. Βασική προσδοκία αποτέλεσε η υιοθέτηση της Συνθήκης για το Κυβερνοέγκλημα ως οικουμενικό εργαλείο σε μια προσπάθεια ενοποιημένης δράσης για την καταπολέμηση των εγκλημάτων στο διαδίκτυο.

Στο Συνέδριο του ΟΗΕ που έλαβε χώρα από τις 12 έως τις 19 Απριλίου καλύφθηκαν πολλές θεματικές σχετικά με τις εξελίξεις στην διεθνή αντεγκληματική πολιτική και φυσικά συζητήθηκε διεξοδικά η ανεπάρκεια των εθνικών νομοθεσιών και η έλλειψη ενιαίας ρύθμισης για τις νέες παραβατικές συμπεριφορές που βρίσκουν φιλόξενο έδαφος στον παγκόσμιο κυβερνοχώρο. Ως ενδεικτικότερα παραδείγματα τέτοιων συμπεριφορών διακρίθηκαν οι απάτες μέσω υπολογιστικών συστημάτων και οι υποκλοπές ιδιωτικών επικοινωνιών και δεδομένων. Οι ευρωπαϊκές χώρες, πρωτοστατούσης της Ισπανίας, η οποία εκπροσωπούσε και την Ε.Ε., υποστήριξαν μια διεθνή σύμπραξη που θα βασίζεται στο υπάρχον κείμενο της Συνθήκης της Βουδαπέστης. Την ίδια άποψη ασπάστηκε και η Κολομβία ενώ η Βραζιλία υπερασπίστηκε την αναγκαιότητα μιας νέας συμφωνίας με πρωτοβουλία του ΟΗΕ και την συμβολή ειδικών επιτροπών των Ηνωμένων Εθνών που μελετούν ήδη στρατηγικές επιλογές στην κατεύθυνση αυτή. Τελικά, για άλλη μια φορά, στάθηκε αδύνατη η υιοθέτηση κάποιας κοινής θέσης πέραν της παραδοχής ότι απαιτείται καινοτόμα δράση για την καταπολέμηση σύγχρονων εγκλημάτων, όπως τα διαδικτυακά.

Ίσως όχι τυχαία, στον απόηχο της αδυναμίας σύμπραξης στους κόλπους του ΟΗΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την πρόθεση δημιουργίας ενός νέου Σώματος, που θα ομοεδρεύει με την Europol και θα στοχεύει αποκλειστικά στην πάταξη της κυβερνοεγκληματικότητας. Φυσικά, δεδομένης της ύπαρξης του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια των Δικτύων και των Πληροφοριών (ENISA) στο Ηράκλειο, προκύπτει ένα αυτονόητο ερώτημα σχετικά με το ρόλο του νέου Σώματος. Αν και η επικάλυψη αρμοδιοτήτων φαίνεται αναπόφευκτη, κατά την πιθανότερη εκδοχή το νέο Σώμα θα αναλαμβάνει πιο δραστικές πρωτοβουλίες, ξεπερνώντας τις μελέτες και τις συστάσεις του ENISA. Η σαφής πρόθεση, που εκφράστηκε από το αρμόδιο Συμβούλιο Υπουργών ήταν η ανάληψη ταχείας διαχείρισης των ψηφιακών δεδομένων σε άμεση συνεργασία με τις εθνικές αρχές για τον εντοπισμό των εγκληματιών που λυμαίνονται τον κυβερνοχώρο. Προς το σκοπό αυτό μάλιστα διερευνώνται οι δυνατότητες ελέγχου των διαδικτυακών διευθύνσεων, σε επίπεδο ονομάτων χώρου αλλά και αριθμών-IP, με σκοπό την άμεση φραγή τους σε περίπτωση διαπιστωμένων εγκληματικών συμπεριφορών. Το εγχείρημα αυτό δεν είναι πρωτοφανές αφού στο Ηνωμένο Βασίλειο λειτουργεί ήδη ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός Nominet, που μέχρι σήμερα έχει φιλτράρει και περιορίσει την πρόσβαση σε περισσότερες από 1200 ύποπτες ιστοσελίδες. Ωστόσο, η πρωτοβουλία αυτή έχει να αντιμετωπίσει ακόμη σημαντικά εμπόδια. Ήδη η Γερμανία, η οποία τον περασμένο χρόνο ταλαιπωρήθηκε με μια αντίστοιχη προσπάθεια σε εθνικό επίπεδο, δηλώνει πλέον απερίφραστα πως το φιλτράρισμα είναι ημίμετρο. Η Υπουργός Δικαιοσύνης της Γερμανίας τάσσεται αποκλειστικά υπέρ της πλήρους κατάργησης και αφαίρεσης από το διαδίκτυο των ύποπτων ιστοσελίδων, όπως αυτές που διακινούν υλικό παιδικής πορνογραφίας.

Με αφορμή την παραπάνω άποψη της Γερμανίδας Υπουργού, θα λέγαμε ότι διαφαίνεται και πάλι η αναγκαιότητα για διεθνή νομοθετική σύμπραξη στον επίμαχο τομέα. Δίχως συνεργασία σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ουτοπικό έως και παράλογο να υποστηρίζεται η κατάργηση ενός ιστοχώρου εφόσον θα βρίσκεται εκτός δικαιοδοσίας ενός κράτους ή μιας ομάδας κρατών. Το στοίχημα που καλείται να κερδίσει η διεθνής κοινότητα είναι η συσπείρωση όλο και περισσότερων χωρών γύρω από ένα δεσμευτικό νομοθετικό κείμενο για τις βασικές αρχές λειτουργίας του διαδικτύου. Φυσικά, δεν μπορεί να θεωρηθεί ενθαρρυντικό σημάδι προς αυτή την κατεύθυνση, η εφαρμογή της Συνθήκης της Βουδαπέστης από μόλις 30 χώρες μετά από σχεδόν μία δεκαετία ύπαρξης. Σε κάθε περίπτωση, όμως, αποτελεί μια σημαντική βάση για να θεμελιωθεί μια ενιαία αντικυβερνοεγκληματική πολιτική, που θα σέβεται και θα προστατεύει τον δικτυωμένο πολίτη.

ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS:

12ο Συνέδριο ΟΗΕ για την αντιμετώπιση του εγκλήματος:
http://www.unodc.org/unodc/en/crime-congress/12th-crime-congress.html

Συνέδριο του Συμβουλίου της Ευρώπης «Octopus-Συνεργασία ενάντια στο Κυβερνοέγκλημα»:
http://www.coe.int/t/dghl/cooperation/economiccrime/cybercrime/cy-activity-Interface-2010/Interface2010_en.asp

Η Συνθήκη της Βουδαπέστης για το Κυβερνοέγκλημα:
http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Html/185.htm

Δράσεις της Ε.Ε. ενάντια στο Κυβερνοέγκλημα:
http://ec.europa.eu/justice_home/fsj/crime/cybercrime/fsj_crime_cybercrime_en.htm

Ηλεκτρονικός τύπος:
http://www.theregister.co.uk/2010/04/19/un_cybercrime_conventions/

http://www.computerworlduk.com/management/government-law/legislation/news/index.cfm?newsid=19539

http://www.euractiv.com/en/infosociety/eu-establish-cybercrime-agency-news-486715

http://euobserver.com/9/29946

http://www.theregister.co.uk/2010/04/27/eu_cybercrime/

Βλ. επίσης:
http://www.coe.int/t/DGHL/cooperation/economiccrime/cybercrime/default_en.asp

http://www.eubusiness.com/news-eu/action-plan-cybercrime/

http://www.networkworld.com/news/2010/042910-europe-considers-new-cybercrime.html?source=nww_rss

http://www.europeanvoice.com/article/2010/02/eu-to-tackle-cyber-crime/67273.aspx

Πέμπτη 11 Μαρτίου 2010

KΟΙΝΟΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΚΡΑΤΙΚΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

Το πέρασμα στο νέο έτος 2010 χαρακτηρίζεται από μια συγχρονισμένη -αν όχι συντονισμένη- προσπάθεια αρκετών κρατών να ασκήσουν πιο δυναμικό έλεγχο στις διαδικτυακές λεωφόρους. Παράλληλα, στην εκπνοή του 2009 ψηφίστηκαν και δημοσιεύτηκαν οι νέες κανονιστικές ρυθμίσεις για τις τηλεπικοινωνίες στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ξεκινώντας από τις τελευταίες εξελίξεις σε επίπεδο κοινοτικού δικαίου θα παρουσιάσουμε τις επιμέρους κυβερνητικές πρωτοβουλίες σε εθνικό επίπεδο και τα προωθούμενα νομοθετικά μέτρα, σε μια προσπάθεια να ερμηνεύσουμε αυτήν την πρόσφατη αύξηση της επεμβατικής δραστηριότητας στον κυβερνοχώρο.

Ευρωπαϊκή Ένωση

Η τροποποίηση του κοινοτικού κανονιστικού πλέγματος για τις τηλεπικοινωνίες εν γένει είχε δρομολογηθεί ήδη από το 2007 με πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Μέσα από αρκετές διαβουλεύσεις και αντιπαραθέσεις υιοθετήθηκαν τελικά οι Οδηγίες 2009/136/ΕΚ και 2009/140/ΕΚ που τροποποιούν τις παλαιότερες Οδηγίες του 2002 (υπ’ αριθμ. 19, 20, 21, 22 και 58) οι οποίες αφορούσαν την αδειοδότηση, τις υπηρεσίες και την πρόσβαση στα δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών καθώς και την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Συνοπτικά, οι κυριότερες αλλαγές που επιφέρουν οι νέες ρυθμίσεις είναι οι εξής:

· Επιταχύνεται η διαδικασία της φορητότητας αριθμού σε σταθερή και κινητή τηλεφωνία, με πρόβλεψη μίας εργάσιμης ημέρας.

· Αυξάνονται οι απαιτήσεις προσυμβατικής πληροφόρησης των καταναλωτών για τις ακριβείς υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών που θα τους παρέχονται.

· Προωθείται η ιδέα ενός πιο ανοιχτού και ουδέτερου δικτύου, δίνοντας τη δυνατότητα στις αρμόδιες εθνικές αρχές να ορίζουν και να επιβάλλουν ελάχιστα επίπεδα ποιότητας των τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών.

· Για πρώτη φορά στον ευρωπαϊκό χώρο, υιοθετείται ρύθμιση που καθιερώνει υποχρέωση ενημέρωσης των Αρχών και των καταναλωτών, εκ μέρους των παρόχων τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών σε περίπτωση διαρροής προσωπικών δεδομένων των πελατών τους.

· Με σκοπό την ταχύτερη ψηφιακή σύγκλιση, διευκολύνεται η ασύρματη δικτύωση απομακρυσμένων περιοχών με ορθότερη διαχείριση του ραδιοφάσματος.

· Με τον νέο Κανονισμό ΕΚ/1211/2009 συστήνεται, επίσης, o Φορέας Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών για τις Ηλεκτρονικές Επικοινωνίες με την ονομασία BEREC (Body of European Regulators for Electronic Communications), ο οποίος θα διασφαλίζει την καλή συνεργασία μεταξύ των αντίστοιχων εθνικών Αρχών, υποστηρίζοντας συμβουλευτικά το έργο τους, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις διασυνοριακού ενδιαφέροντος.

· Ο πιο σημαντικός νεωτερισμός, ωστόσο, εμπεριέχεται στο πρώτο άρθρο της Οδηγίας 2009/140/ΕΚ, που ακολουθεί σχεδόν αυτούσιο:

«Τα μέτρα που λαμβάνουν τα κράτη μέλη όσον αφορά την πρόσβαση των τελικών χρηστών σε υπηρεσίες και εφαρμογές ή την εκ μέρους των τελικών χρηστών χρήση τέτοιων υπηρεσιών και εφαρμογών μέσω δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις βασικές ελευθερίες των πολιτών, όπως κατοχυρώνονται από την ευρωπαϊκή σύμβαση για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών και τις γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου.

Τα μέτρα αυτά […] είναι δυνατό να επιβάλλονται μόνον εφόσον είναι κατάλληλα, αναλογικά και απαραίτητα στο πλαίσιο της δημοκρατικής κοινωνίας, […] μπορούν να ληφθούν μόνον εφόσον τηρείται η αρχή του "τεκμηρίου αθωότητας" και υπάρχει σεβασμός του δικαιώματος στην ιδιωτική ζωή. Εξασφαλίζεται δίκαιη και αμερόληπτη προκαταρκτική διαδικασία […] Εξασφαλίζεται το δικαίωμα αποτελεσματικού και έγκαιρου ελέγχου της νομιμότητας.»

Με μια συγκεντρωτική ματιά είναι φανερό πως το νέο κανονιστικό πλέγμα, που οφείλει να ενσωματωθεί στις νομοθεσίες των κρατών-μελών έως τις 25 Μαΐου 2011, επιβαρύνει, κυρίως, με πρόσθετες υποχρεώσεις τους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους, θωρακίζοντας τα δικαιώματα των καταναλωτών. Επιπλέον, η πρόσβαση στο διαδίκτυο ανάγεται σε θεμελιώδες δικαίωμα και προστατεύεται με βάση την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ωστόσο, δεν πρέπει να παραβλέψουμε, πως παράλληλα με αυτές τις προστατευτικές ρυθμίσεις, αναγνωρίζεται για πρώτη φορά και η δυνατότητα λήψης εθνικών μέτρων που ενδέχεται να αποκλείουν την πρόσβαση στις ψηφιακές υπηρεσίες, εφόσον τηρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις νομιμότητας. Και αν αυτή η πρόβλεψη μπορούσε σε άλλη περίπτωση να θεωρηθεί φυσιολογική ή απαραίτητη, επί του παρόντος δημιουργεί ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς αντιμετωπίζεται ως «παραθυράκι» νομιμότητας για αμφιλεγόμενες νομοθετικές πρωτοβουλίες κρατών, όπως αυτές που παρουσιάζονται αμέσως παρακάτω.

Γαλλία

Την τελευταία διετία, η Γαλλική κυβέρνηση κρατά την πρωτοπορία στην προσπάθεια επιβολής μιας πολιτικής ελέγχου των χρηστών του διαδικτύου, μέσω του λεγόμενου «νόμου των τριών χτυπημάτων» ή αλλιώς «νόμου HADOPI», στον οποίο έχουμε αναφερθεί παλαιότερα (βλ. ΕΕΕυρΔ 2:2009). Ο νόμος αυτός («Loi favorisant la diffusion et la protection de la création sur Internet») εστιάζει, βασικά, στην καταπολέμηση της παράνομης ανταλλαγής και τηλεκφόρτωσης ψηφιακών αρχείων ή απλούστερα της ψηφιακής «πειρατείας». Η λογική του στηρίζεται στον εντοπισμό των χρηστών-δραστών και την επανειλημμένη (τρεις φορές) προειδοποίησή τους. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης επιβάλλεται διακοπή της πρόσβασης στο διαδίκτυο. Η αρχή που είναι επιφορτισμένη με την εφαρμογή του μέτρου ονομάζεται ΗADOPI («Haute Autorité pour la Diffusion des Οeuvres et la Protection des Droits sur Internet»). Η εν λόγω νομοθετική προσπάθεια, έχει συναντήσει μέχρι σήμερα αλλεπάλληλα εμπόδια, όπως αυτό της αντισυνταγματικότητας και έχει προκαλέσει μαζικές και έντονες αντιδράσεις οργανώσεων πολιτών και χρηστών . Εντούτοις, η κυβερνητική επιμονή, επανέφερε εκ νέου την πρόταση προς ψήφιση και ο νέος νόμος θα είχε τεθεί ήδη σε ισχύ αν δεν φρέναρε τελευταία στιγμή στην αντίθετη γνώμη της Εθνικής Επιτροπής Πληροφορικής και Θεμελιωδών Ελευθεριών (CNIL, Commission nationale de l’informatique et des libertés). H CNIL έχει εκφράσει τις εύλογες επιφυλάξεις τις ως προς τη διασφάλιση των προσωπικών δεδομένων των χρηστών κατά τη διαδικασία ελέγχου τους, ζητώντας πρόσθετες πληροφορίες αναφορικά με τη συλλογή, επεξεργασία και αρχειοθέτηση αυτών των δεδομένων. Η Γαλλική Κυβέρνηση φαίνεται, ωστόσο, έτοιμη να παράσχει τις απαραίτητες πληροφορίες και ίσως είναι θέμα εβδομάδων να τεθεί σε πλήρη εφαρμογή ο πρώτος νόμος «τριών χτυπημάτων».

Μ. Βρετανία

Το δρόμο που χάραξε η Γαλλία ακολουθεί με γοργά βήματα και η Μ. Βρετανία, όπου ήδη συζητείται στη Βουλή των Λόρδων ο νόμος για την «Ψηφιακή Οικονομία» («Digital Economy Bill»). Πρόκειται για μια προσπάθεια γενικής ρύθμισης των διαδικτυακών υπηρεσιών, που υιοθετεί τη διαδικασία των «τριών χτυπημάτων» και προχωρά ακόμη περισσότερο. Προβλέπει τη δυνατότητα ελέγχου του περιεχομένου των ιστοσελίδων και την απαγόρευσή τους με απλές διοικητικές αποφάσεις, χωρίς τη μεσολάβηση της δικαιοσύνης. Η αρχική πρόταση, μάλιστα, έδινε απεριόριστη εξουσία στους αρμόδιους Υπουργούς να τροποποιούν κατάλληλα τα μέτρα αντιμετώπισης της «πειρατείας» δίχως άλλη έγκριση από τη Βουλή. Μέσα στη δέσμη των κατασταλτικών μέτρων περιέχεται η μείωση της ταχύτητας έως και η διακοπή των συνδέσεων καθώς και πρόστιμα ύψους 50.000 λιρών για ιδιώτες που διαμοιράζονται παρανόμως ψηφιακά αρχεία. Οι εταιρίες παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών επιφορτίζονται ουσιαστικά με την παρακολούθηση της διαδικτυακής κίνησης των χρηστών και απειλούνται με πρόστιμα που φτάνουν τις 250.000 λίρες αν δεν ενημερώσουν τις Αρχές σε περίπτωση που διαπιστώσουν παράνομη δραστηριότητα των πελατών τους. Προς το παρόν, μάλιστα, δεν προβλέπεται καμία εξαίρεση για πανεπιστήμια, βιβλιοθήκες και εταιρίες που προσφέρουν δυνατότητα ελεύθερης ασύρματης πρόσβασης στο διαδίκτυο.

Οι αντιδράσεις για το υπό συζήτηση σχέδιο νόμου είναι βέβαια μαζικές και πολύπλευρες. Απλοί πολίτες, οργανώσεις χρηστών αλλά και η βρετανική Ένωση Παρόχων Διαδικτυακών Υπηρεσιών ασκούν έντονη κριτική για την επιδιωκόμενη περιχαράκωση του δικαιώματος ελεύθερης έκφρασης και πρόσβασης στην Κοινωνία της Πληροφορίας ενώ στην επίσημη ιστοσελίδα του γραφείου του Βρετανού Πρωθυπουργού έχουν συγκεντρωθεί περισσότερες από 30.000 υπογραφές διαμαρτυρίας με κεντρικό αίτημα «Μη μας αποσυνδέετε!» («Don’t disconnect us»).

Ιταλία

Για την γειτονική Ιταλία η χαλιναγώγηση του διαδικτύου περνάει μέσα από την ανάθεση ευθύνης στους παρόχους διαδικτυακών υπηρεσιών. Με πρόσφατο νομοσχέδιο προβλέπονται ευθύνες τόσο για τους παρόχους πρόσβασης όσο και για τους παρόχους περιεχομένου στο διαδίκτυο. Με τον τρόπο αυτό παρακάμπτεται ο χρήστης και τα δικαιώματά του και στοχοποιούνται οι μεγάλες τηλεπικοινωνιακές εταιρίες, όπως η Telecom Italia, αλλά και οι ιστοσελίδες που παρέχουν πρόσβαση σε μεγάλο όγκο οπτικοακουστικών και άλλων ψηφιακών δεδομένων, όπως το YouTube. Φυσικά, ο επιδιωκόμενος σκοπός παραμένει ίδιος και αφορά τους τελικούς χρήστες, που θα έχουν στη διάθεσή τους μικρότερο εύρος ψηφιακών υπηρεσιών και δεδομένων. Η διαφορά έγκειται στην ευκολία εντοπισμού και απόδοσης ευθύνης καθώς και στην αποτελεσματικότητα του μέτρου. Είναι σαφώς ευκολότερο να εντοπίσεις μία εταιρεία ή τον ιδιοκτήτη μια ιστοσελίδας παρά μια πλειάδα ανώνυμων χρηστών και είναι πολύ πιο αποτελεσματική η διακοπή παροχής δεδομένων στην πηγή τους παρά στους αποδέκτες τους.

Μετά τις αναμενόμενες αντιδράσεις, το νομοσχέδιο προβλέπεται να υποστεί αρκετές τροποποιήσεις μέχρι να ψηφιστεί. Άλλωστε πολλές από τις αυστηρές του ρυθμίσεις θα αποτελούσαν τροχοπέδη ανάπτυξης για ένα πιο διαδραστικό Ίντερνετ 2.0. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, οι μεγάλες εταιρίες τηλεπικοινωνιών και διαδικτύου δύσκολα θα αποδεχτούν επιπλέον ευθύνες για ενέργειες των χρηστών σε συνδυασμό με την απειλή υψηλών προστίμων.

Γερμανία

Στις 17 Φεβρουαρίου 2010 υπογράφηκε τελικά και τέθηκε σε ισχύ ο νόμος για την καταπολέμηση της παιδικής πορνογραφίας στο διαδίκτυο που είχε ψηφιστεί από το Γερμανικό Κοινοβούλιο στα μέσα του προηγούμενου έτους. Σύμφωνα με τις διατάξεις του νέου νόμου οι αρμόδιες αστυνομικές αρχές θα έπρεπε να τηρούν «μαύρη λίστα» ιστοσελίδων με ύποπτο περιεχόμενο και να εμποδίζουν την πρόσβαση σε αυτές ειδοποιώντας τους χρήστες με ενδεικτικά σήματα «STOP». Ο νόμος ψηφίστηκε στην προηγούμενη κυβερνητική περίοδο και κατηγορήθηκε για προσπάθεια λογοκρισίας στο ίντερνετ προκαλώντας μάλιστα διάβημα διαμαρτυρίας που συγκέντρωσε άμεσα 130.000 υπογραφές πολιτών (σχεδόν τριπλάσιες από τις απαιτούμενες για να συζητηθεί το θέμα στο Κοινοβούλιο). Η αντίδραση αυτή σε συνδυασμό με την αλλαγή της Κυβέρνησης οδήγησε στην καθυστέρηση εφαρμογής του νόμου μέχρι τις 17 Φεβρουαρίου, οπότε και υπογράφηκε από τον Γερμανό Πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας. Ωστόσο, 5 ημέρες αργότερα, το Κοινοβούλιο, με ψήφισμά του αποφάσισε την αναστολή εφαρμογής του νόμου. Η περίεργη αυτή εξέλιξη δεν εδράζει, όμως, όπως θα προτιμούσαν οι διαμαρτυρόμενοι χρήστες, στην αποφυγή της λογοκρισίας και της προσβολής συνταγματικών ελευθεριών. Το φιλτράρισμα των ιστοσελίδων κρίνεται πλέον πρακτικά και τεχνικά ανεπαρκές ως μέσο αντιμετώπισης της παιδικής πορνογραφίας και η νέα κυβέρνηση δηλώνει ξεκάθαρα την πρόθεσή της να προχωρήσει σε διόρθωση του νόμου προκειμένου οι ύποπτες σελίδες να διαγράφονται εντελώς αντί να διαβαθμίζονται βάσει του περιεχομένου και να ετικετοποιούνται απλώς προειδοποιητικά. Το μέλλον θα δείξει πια με ποιον τρόπο θα γίνει πράξη αυτός ο κατασταλτικός έλεγχος.

Εκτός Ε.Ε.

Έξω από τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και της ευρωπαϊκής ηπείρου, εν γένει, το πιο ηχηρό παράδειγμα κρατικού παρεμβατισμού στο διαδίκτυο προσφέρει σε παγκόσμια κλίμακα η Κίνα. Στην προσπάθεια ελέγχου της διακίνησης πολιτικών ιδεών και της αντιμετώπισης αντιφρονούντων έχει επιβληθεί ανοιχτά ένα καθεστώς λογοκρισίας που ξεκίνησε από τον έλεγχο των μπλογκς και την φυλάκιση αρκετών μπλόγκερς και επεκτάθηκε ως την επιβολή φιλτραρίσματος στα αποτελέσματα των μηχανών αναζήτησης. Το τελευταίο μέτρο αποτελεί μόνιμη αιτία αντιπαράθεσης μεταξύ της κινεζικής κυβέρνησης και της γνωστής Google, η οποία έχει γίνει πλέον συνώνυμο της αποτελεσματικής αναζήτησης στον κυβερνοχώρο. Στο πλευρό της Google τάχθηκε προσφάτως και η κυβέρνηση των Η.Π.Α. διά στόματος της Υπουργού Εξωτερικών, ζητώντας, εμμέσως πλην σαφώς, εγγυήσεις για ένα ελεύθερο διαδίκτυο. Η απάντηση της Κίνας δόθηκε με την ανακοίνωση νέων μέτρων που θα οδηγήσουν στην «κάθαρση του διαδικτύου» στοχοποιώντας τις σελίδες που διακινούν πορνογραφικό υλικό (όχι μόνο υλικό παιδικής πορνογραφίας), την ψηφιακή πειρατεία καθώς και τον ηλεκτρονικό τζόγο. Φυσικά, η πλειονότητα των χρηστών βλέπει πίσω από τις προσχηματικές προθέσεις την παράπλευρη αλλά βασική επιδίωξη ελέγχου των ελεύθερων πολιτικών απόψεων, που αποτελούν απειλή για κάθε απολυταρχικό καθεστώς. (Όσον αφορά τη διαμάχη που γίνεται ολοένα και πιο εμφανής μεταξύ Η.Π.Α. και Κίνας, θα μας απασχολήσει ξεχωριστά στο μέλλον αναζητώντας αίτια, αποτελέσματα και λύσεις ενός ενδεχόμενου κυβερνοπολέμου.)

Το παράδειγμα της Κίνας φαίνεται, ωστόσο, να μιμούνται κι άλλες χώρες. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της Αυστραλίας που ζητά επίμονα από τη Google να χρησιμοποιήσει αντίστοιχα φίλτρα με αυτά που απαιτεί η κινεζική κυβέρνηση. Σύμφωνα με τα λεγόμενα της αρμόδιας υπουργού, σκοπός είναι η δημιουργία ενός ασφαλέστερου δικτυακού κόσμου, αποτρέποντας την προώθηση της πορνογραφίας, των ναρκωτικών, του γκράφιτι κλπ. Στην Ευρώπη αντίστοιχες τάσεις παρουσιάζει η Λευκορωσία (ίσως το τελευταίο προπύργιο της απολυταρχίας στη γηραιά ήπειρο), που επιθυμεί να ελέγξει τη δραστηριότητα όλων των χρηστών. Για το σκοπό αυτό συζητήθηκε αρχικά η πρόταση να καταγραφούν υποχρεωτικά σε ειδικά μητρώα όλοι οι εμπλεκόμενοι με το διαδίκτυο, είτε πρόκειται για ιδιοκτήτες ιστοσελίδων και μπλόγκερς, είτε για απλούς χρήστες που επισκέπτονται ένα ίντερνετ-καφέ. Τελικά, στις αρχές Φεβρουαρίου η ανώτατη πολιτειακή αρχή της χώρας, ο Πρόεδρος Λουκασένκο, εξέδωσε διάταγμα που υποχρεώνει τους διαδικτυακούς παρόχους να διατηρούν αναλυτικά στοιχεία της δικτυακής δραστηριότητας κάθε χρήστη και να τα διαθέτουν στις αρμόδιες αρχές αν τους ζητηθεί. Επιπλέον, θα πρέπει εντός 24 ωρών να διακόπτουν την πρόσβαση σε όποια ιστοσελίδα τους υποδειχθεί από τις αρχές. Για την καλύτερη εποπτεία της ελεγκτικής διαδικασίας συστήθηκε, μάλιστα, ένα νέο «Κέντρο Ανάλυσης» που θα επεξεργάζεται όλα τα δεδομένα και θα εκδίδει ανάλογες διαταγές. Απώτερος στόχος, όπως δήλωσε ο Λευκορώσος Πρόεδρος, είναι να «καθαρίσει η βρωμιά από τον κυβερνοχώρο».

Συνοψίζοντας τις παραπάνω νομοθετικές πρωτοβουλίες γίνεται καταρχήν αισθητή η προσπάθεια συστηματικού ελέγχου του διαδικτύου από έναν διαρκώς αυξανόμενο αριθμό κρατών, που το ένα φαίνεται να συμπαρασύρει το άλλο. Δεν πρόκειται, όμως, για απλό μιμητισμό πολιτικών επιλογών. Τα αίτια που οδηγούν στις επιλογές αυτές διαφέρουν κατά περίπτωση και μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε γενικές γραμμές ως εξής:

· Ο βασικός μοχλός πίεσης για τη λήψη αυστηρών ελεγκτικών μέτρων της διαδικτυακής δραστηριότητας, εντοπίζεται στη μουσική και κινηματογραφική βιομηχανία που γνωρίζει χρόνο με το χρόνο ολοένα και μεγαλύτερες απώλειες κερδών λόγω της «πειρατείας». Η, μέχρι σήμερα, αδυναμία περιορισμού του φαινομένου οδηγεί αναγκαστικά στην αναζήτηση εναλλακτικών. Όσο εξωπραγματικό κι αν μοιάζει, οι φωνές που μιλούν για κατάργηση των πνευματικών δικαιωμάτων και για εφαρμογή πιο ευέλικτων συστημάτων διαχείρισης της πνευματικής δημιουργίας, έχουν πληθύνει. Κάτι τέτοιο, βέβαια, θα αποτελούσε τη χειρότερη δυνατή εξέλιξη για τις εταιρίες διαχείρισης πνευματικών δικαιωμάτων ανά τον κόσμο, οι οποίες δοκιμάζουν πλέον όλες τις δυνάμεις τους. Σε αυτό το οριακό σημείο είναι αναμενόμενη και η επιμονή υιοθέτησης οριακών μέτρων, όπως τα «τρία χτυπήματα» στη Γαλλία.

· Σε διαφορετική τροχιά βρίσκονται τα κίνητρα απολυταρχικών καθεστώτων που βασική τους επιδίωξη είναι η διασφάλιση της εξουσίας και η αποσιώπηση αντιπολιτευτικών ιδεών. Στην περίπτωση αυτή, οι πιέσεις των μεγάλων εταιριών λαμβάνονται δευτερευόντως υπόψη και μόνο στο βαθμό που μπορούν να προσφέρουν κάλυψη στην αληθινή βούληση διατήρησης της καθεστηκυίας τάξης.

· Επίσης, η προσωπική ιδιοτέλεια δε θα μπορούσε να λείψει, έστω ως ισχυρή υπόνοια, ειδικά σε καθεστώτα που αφήνουν το περιθώριο για διαπλοκή συμφερόντων. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Ιταλίας, όπου η προτεινόμενη νομοθετική ρύθμιση σε βάρος των παρόχων διαδικτυακού περιεχομένου, θα λειτουργούσε αυτομάτως υπέρ της ιταλικής εταιρίας παροχής τηλεοπτικών υπηρεσιών Mediaset στην τρέχουσα δικαστική διαμάχη της με το YouTube (αξίωση αποζημίωσης ύψους 500 εκ. ευρώ). Ιδιοκτήτης της Mediaset είναι ο Ιταλός Πρωθυπουργός Σ. Μπερλουσκόνι.

Εντέλει, όσο διαφορετικά κι αν είναι τα αίτια των προωθούμενων νομοθετικών μέτρων, η σύγχυση που δημιουργείται εκ του αποτελέσματος παραμένει σταθερή. Ήδη, δηλαδή, αναγνωρίζεται η αξία των ψηφιακών υπηρεσιών και διασφαλίζεται η συμμετοχή στην Κοινωνία της Πληροφορίας από τα επιμέρους Κράτη ενώ προστατεύεται πια και ως θεμελιώδες δικαίωμα η πρόσβαση στο διαδίκτυο από την Ε.Ε. Την ίδια στιγμή, όμως, αναζητούνται τρόποι να περιχαρακωθεί με προληπτικά και κατασταλτικά μέτρα αυτό το δικαίωμα. Δικαιολογημένα, ίσως, πολλοί χρήστες των διαδικτυακών φόρουμ νοσταλγούν την ελευθερία που απολάμβαναν πριν την κατοχύρωσή της από την Πολιτεία.

ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS:

Οδηγίες 2009/136/ΕΚ και 2009/140/ΕΚ:

http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2009:337:0011:0036: EL:PDF